Muốn tách tiền mừng của khách bố mẹ và khách cô dâu chú rể, việc phải làm từ khâu danh sách mời: mỗi khách gắn sẵn một nhóm (khách của bố mẹ, của đôi trẻ, khách chung), sổ có cột "khách của ai", và khi bóc phong bì chỉ việc ghi theo nhóm đã gắn. Khách quen cả hai thế hệ và phong bì đề chung thì ghi một dòng, đánh dấu "chung", rồi cả nhà bàn một lần cách chia việc đáp lễ.
Lý do phải tách không nằm ở chuyện ai được giữ tiền (mỗi nhà một lệ, bài này không bàn chuyện đó) mà ở chuyện đáp lễ. Người mời là ai thì thường người đó sẽ đi lại khi khách có việc. Nếu sổ không tách, mười năm sau bố mẹ không biết bạn của con đã mừng bao nhiêu, đôi trẻ không biết đồng nghiệp của bố đã mừng ra sao, và ai cũng tưởng người kia đã lo phần đáp lễ. Các ví dụ dưới đây là giả định.
Tách để biết ai lo phần đáp lễ
Một đám cưới thường gom khách của ít nhất hai thế hệ. Bố mẹ mời họ hàng, hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp của mình, những người mà bố mẹ từng đi đám nhà họ nhiều năm. Cô dâu chú rể mời bạn học, bạn thân, đồng nghiệp. Hai nhóm này hầu như không quen nhau, và khi họ có việc, người đi lại cũng khác nhau.
Sổ mừng cưới chung một danh sách dài không phân nhóm thì vài năm sau sẽ thành câu đố. Nhận thiệp cưới con của một người bạn của bố, đôi trẻ mở sổ thấy tên người đó đã mừng mình, nhưng không biết đó là khách của bố, cũng không biết bố đã đi lại hay chưa. Ngược lại, bố mẹ nhận thiệp của một người tên lạ, mở sổ không thấy, nhưng thật ra đó là đồng nghiệp của con đã mừng dưới tên vợ chồng.
Một cột "khách của ai" giải quyết gần hết những tình huống này. Nó không quyết định tiền thuộc về ai, chỉ ghi lại người đã mời và người nên nhớ để đi lại. Chuyện tiền mừng dùng vào việc gì, giữ thế nào là việc từng gia đình tự thống nhất.
Ba nhóm khách và cách ghi
Nhóm khách nên được gắn ngay khi lập danh sách mời, lúc mọi người còn nhớ ai mời ai. Bảng dưới là cách phân nhóm dùng được cho phần lớn gia đình.
| Nhóm | Gồm ai | Ghi ở cột "khách của ai" | Ai thường lo đáp lễ |
|---|---|---|---|
| Khách của bố mẹ | Họ hàng, hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp của bố mẹ | Bố mẹ (ghi rõ bố hay mẹ nếu cần) | Bố mẹ |
| Khách của cô dâu chú rể | Bạn học, bạn thân, đồng nghiệp của đôi trẻ | Cô dâu, chú rể hoặc cả hai | Đôi trẻ |
| Khách chung | Họ hàng gần quen cả hai thế hệ, bạn bè thân của cả nhà | Chung | Cả nhà bàn |
| Khách ngoài danh sách | Người đi cùng, người tự đến, người gửi mừng không được mời | Để trống, xếp lại sau | Theo nhóm được xếp |
Trong khách của bố mẹ, có nhà tách tiếp bố và mẹ vì mỗi người có cơ quan, bạn bè riêng. Trong khách của đôi trẻ cũng vậy, tách cô dâu và chú rể. Tách sâu bao nhiêu tuỳ nhu cầu, nhưng tối thiểu nên có ba nhóm như bảng trên.
Gắn nhóm ngay từ danh sách mời
Khi cả nhà ngồi lập danh sách mời, thường mỗi người tự đọc tên khách của mình: bố đọc danh sách cơ quan, mẹ đọc họ ngoại, chú rể đọc lớp đại học. Đó chính là lúc gắn nhóm dễ nhất. Trong bảng tính, thêm một cột ngay cạnh tên; trong sổ giấy, chép khách theo từng nhóm vào các trang riêng.
Nếu danh sách mời đã lập xong mà chưa gắn nhóm, dành nửa buổi tối trước tiệc đi lại một lượt. Mỗi tên, hỏi đúng một câu: "ai mời người này?". Chỗ nào cả nhà đều nói "mình mời", đó là khách chung. Chỗ nào không ai nhận, đó có thể là khách đi cùng hoặc người được mời qua người khác, ghi chú lại.
Gắn nhóm từ trước còn giúp chia việc trong tiệc: người đứng cổng cùng bố mẹ nhận phong bì của khách bố mẹ, người đi theo cô dâu chú rể nhận phong bì của khách đôi trẻ. Khi bóc, nguồn phong bì đã gợi ý nhóm, đối chiếu với nhóm đã gắn sẵn là xong.
Hòm mừng chung hay hòm riêng cho từng nhóm
Một hòm chung. Cách phổ biến và gọn nhất. Việc tách làm hoàn toàn ở khâu ghi sổ, dựa vào nhóm đã gắn sẵn. Hợp với tiệc mà khách hai thế hệ đến lẫn với nhau.
Hai hòm ở hai bàn. Có tiệc chia hai khu, khu khách của bố mẹ và khu bạn bè đôi trẻ, đặt hai hòm. Cách này giảm việc tách lúc ghi, nhưng khách hay bỏ nhầm hòm, nên vẫn phải kiểm theo nhóm khi bóc.
Hai tiệc hai buổi. Có nhà làm tiệc trưa cho họ hàng, tiệc tối cho bạn bè đôi trẻ. Mỗi tiệc một hòm, một phần sổ; khách đến cả hai buổi thì ghi chéo.
Dù cách nào, sổ vẫn một. Hòm có thể chia, nhưng sổ nên là một cuốn với cột "khách của ai". Hai sổ riêng thì những người đi cả hai phía, những phong bì đề chung sẽ rơi vào khoảng giữa không ai ghi.
Phong bì đề chung cho cả nhà
Rất nhiều phong bì ghi kiểu "Mừng anh chị và hai cháu", "Kính mừng gia đình", hoặc đề tên cô dâu chú rể nhưng người mừng lại là bạn của bố. Với những phong bì này, đừng vội chia đôi số tiền ra hai nhóm. Ghi một dòng, cột "khách của ai" ghi theo người mời, nếu người đó là bạn bố thì ghi bố, ở cột ghi chú thêm "đề chung cả nhà".
Trường hợp không rõ người mời, ví dụ một họ hàng quen cả bố mẹ lẫn đôi trẻ, ghi là "chung". Sau buổi bóc, cả nhà xem lại danh sách khách chung một lần và thống nhất: khi họ có việc, ai đi, đi một phong bì của cả nhà hay mỗi thế hệ một phong bì. Ghi quyết định vào cột ghi chú để mười năm sau không ai phải nhớ.
Có những gia đình thống nhất mọi khách chung thì bố mẹ đi lại, có nhà lại giao cho đôi trẻ để các con tập giữ quan hệ họ hàng. Cả hai cách đều được. Cái cần là quyết định một lần và ghi lại, đừng để mỗi lần có thiệp cưới là một lần bàn lại từ đầu.
Phong bì ghi tên đôi trẻ mà người mừng là bạn của bố mẹ là chuyện rất thường, vì khách lịch sự đề tên người được mừng. Ngược lại, có bạn của chú rể đề "Kính mừng hai bác" vì muốn thể hiện sự kính trọng với bố mẹ bạn mình. Cách đề trên vỏ chỉ là lời chúc, không cho biết người mừng thuộc nhóm nào. Luôn đối chiếu với nhóm đã gắn ở danh sách mời trước, chỉ khi không có tên trong danh sách mới dựa vào cách đề và hỏi lại.
Khách quen cả hai thế hệ: vài trường hợp hay gặp
Đồng nghiệp của bố, đồng thời là thầy cô cũ của con. Ghi theo người mời. Nếu cả bố và con đều mời, ghi "chung", ghi chú rõ hai mối quan hệ.
Bạn thân của con, gia đình bạn lại là hàng xóm lâu năm của bố mẹ. Thường bạn của con mừng riêng, bố mẹ bạn mừng riêng. Ghi hai dòng, hai nhóm, ghi chú chéo là cùng một nhà.
Họ hàng xa chỉ quen bố mẹ nhưng phong bì đề tên cô dâu chú rể. Ghi vào nhóm bố mẹ. Cách đề tên trên phong bì là phép lịch sự, không thay đổi người nhớ để đáp lễ.
Người mừng hộ cho bố mẹ mình ở quê. Ví dụ bạn của chú rể đến tiệc và mang thêm phong bì của bố mẹ bạn ấy gửi bố mẹ chú rể. Ghi hai dòng: bạn chú rể vào nhóm đôi trẻ, bố mẹ bạn vào nhóm bố mẹ, ghi chú gửi qua ai.
Nói chuyện với nhau trước tiệc để khỏi khó xử sau tiệc
Chuyện tách sổ nghe có vẻ là việc kỹ thuật, nhưng thực tế hay chạm đến cảm xúc trong nhà. Đôi trẻ có thể ngại nếu thấy bố mẹ đọc kỹ phần bạn bè mình mừng; bố mẹ có thể chạnh lòng nếu con muốn tách sổ quá rạch ròi. Cách tốt nhất là nói ra trước tiệc, ở một bữa cơm bình thường, rằng cả nhà tách sổ để biết ai lo đi lại cho ai, không phải để chia của.
Những điều nên thống nhất trong buổi nói chuyện ấy: có ba nhóm như trên hay tách sâu hơn; ai giữ sổ chính, ai giữ bản sao; khách chung thì ai lo đáp lễ; những ai trong nhà được xem phần sổ của nhóm nào. Nói xong thì ghi vào trang đầu sổ vài dòng, ai mở sổ cũng hiểu cách nhà mình đã quy ước.
Nếu trong nhà đã có ý kiến khác nhau về chuyện tiền mừng, nên tách hẳn hai việc: việc ghi sổ, ai cũng đồng ý là cần ghi đủ và đúng; việc dùng tiền, bàn riêng vào lúc khác. Gộp hai việc vào một buổi bóc phong bì thường làm cả hai việc cùng rối.
Một gợi ý nhỏ giúp buổi nói chuyện nhẹ nhàng hơn: để chính đôi trẻ đề xuất cách tách, bố mẹ góp ý. Người trẻ thường quen dùng bảng tính, có thể làm sẵn một bản mẫu có cột nhóm khách, đưa bố mẹ xem trước. Bố mẹ thì biết rõ họ hàng, biết ai là khách chung, ai là khách riêng của nhà mình từ mấy chục năm. Hai bên cùng góp phần thì bản sổ cuối cùng là của cả nhà, không ai thấy mình bị đặt luật.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên tách tiền mừng khách của bố mẹ và khách của cô dâu chú rể trong sổ?
Để biết ai nhớ đi lại khi khách có việc. Khách của bố mẹ thường do bố mẹ đáp lễ, khách của đôi trẻ do đôi trẻ đáp lễ. Sổ không tách thì vài năm sau không ai rõ ai đã mừng ai và ai đã đi lại.
Tách sổ như vậy có phải là chia tiền mừng không?
Không. Cột khách của ai chỉ ghi người mời và người nên nhớ để đáp lễ. Chuyện tiền mừng dùng vào việc gì là việc riêng của mỗi gia đình, nên bàn riêng chứ không gộp vào lúc ghi sổ.
Nên dùng một hòm mừng chung hay hai hòm riêng?
Một hòm chung là gọn nhất, việc tách làm ở khâu ghi sổ dựa vào nhóm đã gắn từ danh sách mời. Hai hòm cũng được nhưng khách hay bỏ nhầm, nên khi bóc vẫn phải kiểm lại theo nhóm.
Phong bì đề "kính mừng gia đình" thì ghi cho nhóm nào?
Ghi theo người mời. Nếu người mừng là bạn của bố thì ghi nhóm bố mẹ, ghi chú đề chung cả nhà. Nếu quen cả hai thế hệ thì ghi là khách chung và cả nhà thống nhất ai lo đáp lễ.
Khách chung thì khi họ có việc ai đi đám?
Mỗi nhà một cách: có nhà để bố mẹ đi, có nhà giao đôi trẻ, có nhà mỗi thế hệ một phong bì. Điều cần là quyết định một lần, ghi vào cột ghi chú để lần sau không phải bàn lại.
Danh sách mời đã lập mà chưa phân nhóm thì làm sao?
Dành một buổi tối trước tiệc đi lại danh sách, mỗi tên hỏi ai mời người này. Ai cũng nhận là khách chung, không ai nhận thì ghi chú để hỏi lại. Việc này nhanh hơn nhiều so với phân nhóm sau tiệc.