Bố mẹ giao sổ mừng cưới cho con nên chọn một buổi yên tĩnh trong vòng một hai tháng sau cưới, giao phần khách của đôi trẻ (bản gốc hoặc bản chép sạch), giữ lại phần khách của bố mẹ, và dặn ba điều: sổ để nhớ ơn chứ không để so đo, đến lượt người ta có việc thì mở sổ ra trước khi quyết, và ai đã giúp nhà mình lúc cưới thì nhớ cả công lẫn tiền. Nói ngắn, chân thành, kèm vài câu chuyện về những người trong sổ là đủ.
Ở nhiều gia đình, việc trao sổ không bao giờ được nói thành lời. Sổ nằm ở nhà bố mẹ, vài năm sau con cái mới hỏi, lúc đó bố mẹ đã quên phần lớn chuyện quanh những cái tên. Có nhà ngược lại, đưa cả cuốn sổ cho con ngay hôm sau cưới mà không nói gì, con cất đi rồi cũng quên. Bài này gợi ý cách trao sổ như trao một phần nếp nhà. Lời mẫu trong bài là gợi ý, mỗi nhà tự nói theo giọng của mình.
Chọn lúc giao sổ
Ngay sau cưới không phải lúc tốt. Hai vợ chồng còn mệt, còn đi lại mặt, đi chơi, đi làm lại; bố mẹ còn bận dọn dẹp, trả đồ thuê, cảm ơn người giúp. Sổ cũng chưa hoàn chỉnh: chuyển khoản muộn chưa ghi, phong bì không tên chưa tìm ra, phần khách đôi trẻ chưa được tách sạch. Giao lúc này thì con nhận một cuốn sổ dở dang.
Thời điểm hợp là khi sổ đã kiểm xong, thường sau cưới vài tuần đến một hai tháng. Chọn một bữa cơm cuối tuần đôi trẻ về nhà, ăn xong pha ấm trà, bố hoặc mẹ mang sổ ra. Không khí như vậy khác hẳn với việc nhắn tin "sổ mẹ để trong ngăn kéo, khi nào về thì lấy". Một buổi trao sổ có chủ ý cho con biết đây là việc bố mẹ coi trọng.
Với gia đình ở xa nhau, có thể giao qua cuộc gọi có hình kèm gửi bản chép sạch. Cách này kém ấm hơn nhưng vẫn hơn im lặng. Lần sau đôi trẻ về quê, bố mẹ mở bản gốc cho xem lại, kể thêm chuyện.
Giao bản gốc hay bản chép
Bản gốc ghi tay có giá trị riêng. Có chữ của mẹ, của cô, của dì đã ngồi bóc phong bì hôm ấy. Với nhiều người, đây là kỷ vật. Nếu phần khách đôi trẻ được ghi ở trang riêng, có thể giao luôn bản gốc của phần đó.
Bản chép sạch dễ dùng hơn. Nếu sổ gốc ghi lẫn khách bố mẹ và khách đôi trẻ, nên chép phần của đôi trẻ sang một sổ mới hoặc bảng tính, sắp theo nhóm, có cột ghi chú và cột đã đáp lễ. Bản gốc bố mẹ giữ.
Có thể làm cả hai. Giao bản chép để con dùng hằng ngày; bản gốc phần khách đôi trẻ bố mẹ giữ hộ, khi nào con có nhà riêng ổn định thì giao. Nhiều nhà thấy cách này yên tâm nhất.
Đừng giao sổ chưa kiểm. Sổ còn dòng chưa rõ tên, còn lệch tổng thì giao kèm một tờ ghi rõ những việc còn treo, để con biết mà hỏi tiếp, không tưởng là sổ đã đủ.
Chuẩn bị trước buổi trao sổ
Mất một buổi tối của bố mẹ, nhưng làm cho cuốn sổ trao đi có hồn hơn nhiều so với một danh sách tên và số.
- Đọc lại một lượt phần khách của đôi trẻ, đánh dấu những tên mà bố mẹ biết chuyện riêng: ai từng giúp nhà, ai đi xa về dự, ai hoàn cảnh khó mà vẫn mừng.
- Ghi bên lề vài dòng về những người đó, để con đọc sau này vẫn hiểu.
- Liệt kê những người đã giúp việc trong đám (nấu cỗ, bê tráp, chở khách, trông xe) dù họ có mừng hay không.
- Chuẩn bị tờ việc còn treo: phong bì không tên, khách chưa cảm ơn, quà chưa rõ của ai.
- Nếu chép sang bảng tính, in một bản hoặc chuẩn bị sẵn trên điện thoại để cùng xem.
- Nghĩ trước ba điều muốn dặn, đừng dặn quá nhiều.
Việc ghi chuyện bên lề là phần nhiều nhà bỏ qua, nhưng chính nó làm cuốn sổ khác với một bảng số. Vài năm sau, con mở sổ đọc thấy "chú Sáu chạy xe ba chuyến chở bà ngoại lên dự" sẽ biết khi chú Sáu có việc thì mình phải có mặt.
Những điều nên nói khi trao sổ
Nói vì sao ông bà xưa giữ sổ. Không cần dài. Một câu như "Ngày xưa ông bà ghi sổ để không ai bị quên ơn, giờ bố mẹ giao các con giữ tiếp phần của các con" là đủ đặt cuốn sổ vào đúng chỗ.
Kể vài câu chuyện về người trong sổ. Chọn ba bốn người, kể ngắn: người này là ai với nhà mình, từng giúp gì. Câu chuyện nhớ lâu hơn mọi lời dặn.
Nhắc cả những người không có trong sổ. Những người đến giúp mà không mừng, vì họ đã góp công. Dặn con nhớ họ như nhớ người có tên trong sổ.
Nói rõ phần nào bố mẹ giữ. Khách của bố mẹ bố mẹ vẫn lo đi lại, con không phải lo. Khách chung thì nhắc lại cách cả nhà đã thống nhất.
Không nói chuyện ai mừng ít, ai mừng nhiều. Buổi trao sổ không phải lúc bình phẩm. Một lời so sánh vô tình có thể theo con rất lâu và làm lệch cách con nhìn một người.
Dặn con cách dùng sổ khi đến lượt mình đi
Lời dặn quan trọng nhất là thói quen: mỗi lần nhận thiệp, mở sổ ra trước khi quyết. Xem người đó đã mừng mình thế nào, vào dịp nào, có đi đường xa không, có giúp gì không. Rồi cân nhắc với hoàn cảnh nhà mình lúc đó và độ thân hai nhà. Sổ là để nhớ, không phải để chép lại con số; cách đáp lễ tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi mình sống.
Lời dặn thứ hai: ghi lại lần đáp lễ. Đi đám nhà ai thì về ghi vào cột đã đáp lễ, ngày nào, dịp gì. Sổ có hai chiều thì mới sống được; sổ chỉ có chiều nhận thì vài năm sau không ai biết mình đã đi lại hay chưa.
Lời dặn thứ ba: sổ là chuyện trong nhà. Không đem sổ ra so sánh với ai, không kể với người ngoài ai đã mừng bao nhiêu, không để sổ ở chỗ khách đến chơi cầm lên xem được. Những người có tên trong sổ đã tin nhà mình khi trao phong bì, giữ kín là cách đáp lại niềm tin đó.
Đôi trẻ nên hỏi lại bố mẹ điều gì khi nhận sổ
Buổi trao sổ là hai chiều. Vợ chồng trẻ nên chuẩn bị vài câu hỏi để cuốn sổ trong tay mình không còn chỗ mơ hồ.
- Những tên nào trong sổ mình chưa biết là ai, quan hệ với nhà mình thế nào?
- Có ai đã mừng mà chưa thấy trong sổ không, bố mẹ có nhớ ai gửi hộ không?
- Khách chung thì lần tới ai trong nhà đi, bố mẹ đi hay các con đi?
- Có người nào trong sổ nhà mình đang nợ một lần đáp lễ từ trước, ví dụ từ đám cưới của anh chị, mà các con nên biết?
- Bố mẹ có muốn các con báo lại mỗi lần đi đám người trong sổ không?
Câu hỏi thứ tư hay mở ra những chuyện cũ quý giá: nhà mình từng nhận gì của ai từ mấy chục năm trước, giờ đến lượt thế hệ con cháu giữ tiếp. Ghi vội vào trang cuối sổ những gì bố mẹ kể, vì những chuyện ấy không nằm ở đâu khác.
Nếu đôi trẻ là người ghi chép kỹ, có thể đề nghị bố mẹ cho chép luôn những dòng ấy sang bảng tính của mình, kèm ghi chú nguồn là lời kể của bố hoặc mẹ, ngày kể. Sau này, khi bố mẹ không còn nhớ rõ hoặc không còn ở bên, đó là phần duy nhất giữ lại mạch nghĩa tình giữa hai nhà qua hai thế hệ, và con cháu đọc vẫn hiểu vì sao mình phải đi lại với một người mà mình chưa gặp mấy lần.
Khi bố mẹ không muốn giao hoặc con chưa muốn nhận
Có bố mẹ muốn giữ cả cuốn sổ vì quen lo việc hiếu hỉ cho cả nhà, hoặc vì lo con còn trẻ chưa biết cách. Có đôi trẻ thì thấy ghi sổ là cũ, không muốn giữ. Cả hai trường hợp đều không cần ép. Bố mẹ giữ thì đôi trẻ xin một bản chép phần khách của mình để biết; đôi trẻ chưa muốn nhận thì bố mẹ giữ hộ, khi nào con cần thì đưa.
Cũng có trường hợp ngược lại: bố mẹ đã lớn tuổi, mắt kém, muốn giao hết cho con cả phần khách của mình để con lo thay. Khi ấy đôi trẻ nhận thêm một trách nhiệm không nhỏ, vì khách của bố mẹ là những mối quan hệ mình ít biết. Nên xin bố mẹ ngồi cùng một hai buổi, đi qua từng nhóm khách, nghe kể ai là ai, rồi mới nhận. Giao vội mà không kể thì cuốn sổ trong tay con chỉ còn là danh sách tên.
Điều đáng tránh là để chuyện cuốn sổ thành chuyện ai có quyền với tiền mừng. Sổ chỉ ghi ai đã mừng; còn tiền mừng thì mỗi nhà đã có cách của mình từ trước. Nếu câu chuyện có dấu hiệu chuyển sang hướng đó, tạm dừng, nói lại rằng sổ là để nhớ người, và để chuyện tiền vào một lúc khác, với đủ người.
Về lâu dài, phần lớn đôi trẻ rồi sẽ cần cuốn sổ, thường là lần đầu nhận thiệp cưới của một người bạn đã mừng mình mà không nhớ ra đã nhận gì. Lúc đó, một cuốn sổ được trao tử tế sẽ có ích hơn bao nhiêu lời dặn.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào bố mẹ nên giao sổ mừng cưới cho con?
Sau khi sổ đã kiểm xong, thường vài tuần đến một hai tháng sau cưới. Chọn một buổi yên tĩnh, ví dụ bữa cơm cuối tuần, để việc trao sổ có chủ ý chứ không chỉ là đưa vội một cuốn sổ.
Nên giao bản gốc sổ mừng hay bản chép?
Tuỳ cách ghi. Nếu phần khách của đôi trẻ ở trang riêng thì giao bản gốc phần đó. Nếu ghi lẫn, chép phần của con sang sổ mới hoặc bảng tính, bản gốc bố mẹ giữ hộ.
Bố mẹ nên dặn con điều gì khi trao sổ mừng cưới?
Gọn trong ba điều: sổ để nhớ ơn chứ không để so đo; nhận thiệp thì mở sổ trước khi quyết; đi đáp lễ xong thì ghi lại. Kèm vài câu chuyện về người trong sổ để con nhớ lâu.
Có nên nói với con ai mừng nhiều, ai mừng ít không?
Không nên. Lời bình phẩm vô tình có thể làm con nhìn lệch một người suốt nhiều năm. Hãy kể về những gì người đó đã làm cho nhà mình, còn con số thì sổ đã ghi.
Khách chung của cả nhà thì giao sổ cho con hay bố mẹ giữ?
Thường bố mẹ giữ tên trong sổ của mình, đồng thời ghi sang sổ của con với chú thích khách chung. Quan trọng là nói lại cách cả nhà đã thống nhất ai đi đáp lễ để không trùng, không sót.
Con chưa muốn giữ sổ mừng thì có nên ép không?
Không cần ép. Bố mẹ giữ hộ, khi con cần thì đưa. Phần lớn đôi trẻ sẽ cần sổ vào lần đầu nhận thiệp cưới của người đã mừng mình mà không nhớ ra đã nhận gì.