NghiaTinh.comNghĩa Tình
Quỹ hiếu hỉ và ngân sách gia đình

Chi hiếu hỉ chiếm bao nhiêu trong ngân sách gia đình là vừa

Không có tỷ lệ chi hiếu hỉ chuẩn cho mọi nhà; mức vừa là mức không lấn vào khoản thiết yếu, không phải vay và giữ được đều qua năm. Cách tự tìm mức đó từ sổ.

Overhead view of a Vietnamese kitchen table with several small glass jars holding rolled banknotes of different heights, a ceramic teapot and a ruled notebook with blank pages, natural light

Không có một tỷ lệ chi hiếu hỉ đúng cho mọi nhà. Mức vừa với nhà mình là mức thoả ba điều: không lấn vào các khoản thiết yếu như ăn, ở, học, thuốc; không phải vay mượn để đi; và giữ được đều đặn qua cả năm, kể cả mùa cưới. Cách tìm ra mức ấy là lấy số thật từ sổ nghĩa tình, so với thu nhập, rồi điều chỉnh theo hoàn cảnh riêng.

Câu hỏi "bao nhiêu phần trăm là vừa" rất hay được hỏi, nhưng câu trả lời phụ thuộc nhiều thứ: sống ở thành phố hay nông thôn, họ hàng đông hay ít, nghề nghiệp nhiều quan hệ hay không, thu nhập ổn định hay thất thường. Bài này đưa ra cách tự tính, những yếu tố làm tỷ lệ khác nhau giữa các nhà, và dấu hiệu cho thấy chi hiếu hỉ đang vượt sức. Mọi con số là ví dụ giả định.

Vì sao không có một con số chung

Hai gia đình có cùng thu nhập có thể có tỷ lệ chi hiếu hỉ khác nhau rất xa, và cả hai đều hợp lý. Một nhà ở quê, họ hàng ba đời sống quanh làng, mỗi năm vài chục đám giỗ, cưới, mừng thọ; một nhà ở thành phố, xa quê, quan hệ chủ yếu là đồng nghiệp. Áp cùng một tỷ lệ cho hai nhà là không hợp lý.

Nghề nghiệp cũng ảnh hưởng. Người làm việc cần nhiều mối quan hệ, như buôn bán, làm dịch vụ, làm việc với nhiều đối tác, thường có nhiều đám hơn người làm việc độc lập. Giai đoạn cuộc đời cũng vậy: tuổi hai mươi lăm đến ba mươi lăm là lúc bạn bè cưới nhiều nhất, tuổi năm mươi trở đi là lúc con cái bạn bè cưới và các cụ trong họ mừng thọ, tang.

Vì vậy những con số kiểu "nên dành bao nhiêu phần trăm" đọc được ở đâu đó chỉ nên coi là tham khảo rất lỏng. Mức vừa với nhà mình phải được tính từ chính sổ của nhà mình, và được kiểm lại bằng câu hỏi: chi như vậy có làm khoản thiết yếu nào bị thiếu không.

So với nhà hàng xóm hay đồng nghiệp lại càng dễ lệch. Người ta chỉ kể những đám lớn, ít ai kể khoản lặt vặt hay hoàn cảnh riêng của nhà họ. Nghe một người nói cả năm chỉ đi vài triệu rồi tự trách mình đi nhiều là so hai thứ không cùng gốc. Cuốn sổ của chính nhà mình mới là thước đo công bằng nhất.

Tự tính tỷ lệ của nhà mình

Các bước dưới đây mất khoảng một buổi tối, cần sổ nghĩa tình và số thu nhập cả năm:

  1. Cộng tổng chi hiếu hỉ mười hai tháng gần nhất từ sổ, gồm cả khoản góp quỹ cơ quan, quà hiện vật quy ra tiền, tiền đi lại về quê dự đám.
  2. Cộng tổng thu nhập thực nhận cả năm của gia đình, sau thuế và bảo hiểm.
  3. Chia tổng chi hiếu hỉ cho tổng thu nhập để ra tỷ lệ. Ví dụ giả định: chi 15 triệu, thu nhập 300 triệu thì tỷ lệ là năm phần trăm.
  4. Cộng tổng các khoản thiết yếu trong năm: ăn uống, nhà ở, điện nước, học phí, thuốc men, trả góp. Lấy thu nhập trừ khoản thiết yếu để ra phần còn lại.
  5. So tổng chi hiếu hỉ với phần còn lại. Nếu chi hiếu hỉ chiếm phần lớn của phần còn lại, nhà mình gần như không để dành được gì, đó là dấu hiệu cần xem lại.
  6. Ghi kết quả vào sổ, kèm vài dòng về hoàn cảnh năm đó để năm sau so sánh.

So với phần còn lại sau thiết yếu thường có ý nghĩa hơn so với tổng thu nhập. Một nhà thu nhập cao nhưng chi thiết yếu lớn có thể có ít dư địa hơn một nhà thu nhập vừa phải mà sống giản dị.

Những yếu tố đẩy tỷ lệ lên hay xuống

Bảng dưới giúp nhà mình đọc tỷ lệ vừa tính trong bối cảnh. Không có cột nào là tốt hay xấu, chỉ để hiểu vì sao con số như vậy:

Yếu tốThường đẩy tỷ lệ lên khiThường kéo tỷ lệ xuống khi
Nơi sốngSống gần quê, họ hàng đông quanh mìnhSống xa quê, ít họ hàng gần
Giai đoạn cuộc đờiBạn bè cùng lứa đang cưới, các cụ trong họ cao tuổiBạn bè đã ổn định, chưa đến lượt con cái bạn bè cưới
Nghề nghiệpCông việc nhiều quan hệ, nhiều đối tácLàm việc độc lập, ít giao tiếp
Vai trò trong họLà con trưởng, cháu đích tôn, người đứng ra lo việc họKhông giữ vai trò chính trong họ
Thu nhậpThu nhập giảm nhưng mức đi giữ nguyênThu nhập tăng mà mức đi không đổi

Nhìn bảng này, một nhà thấy tỷ lệ năm nay cao có thể hiểu ngay là do giai đoạn, chẳng hạn năm có ba đám cưới bạn thân và một đám tang trong họ, chứ không nhất thiết là chi tiêu không kiểm soát.

Dấu hiệu chi hiếu hỉ đang vượt sức

Phải rút tiền ăn, tiền học để đi đám. Đây là dấu hiệu rõ nhất. Nếu xảy ra một lần vì một việc bất ngờ thì có thể hiểu, nhưng lặp lại nhiều tháng là cần xem lại.

Không còn để dành được gì trong mùa cưới. Nếu cứ đến cuối năm là quỹ dự phòng của gia đình cạn vì đi đám, tỷ lệ đang quá cao so với khả năng.

Đã phải vay để đi đám. Vay dù ít cũng là tín hiệu nên dừng lại tính toán, trước khi khoản vay chồng lên khoản vay.

Vợ chồng hay cãi nhau mỗi khi có thiệp. Căng thẳng lặp lại cho thấy chi hiếu hỉ đang chạm vào giới hạn mà một trong hai người cảm nhận được.

Ghi sổ thiếu dần. Khi tiền đi đám thành gánh nặng, người ta thường ngại ghi, vì mỗi dòng ghi là một lần nhắc nhở. Sổ bỏ trống nhiều tháng cũng là một dấu hiệu gián tiếp nên để ý.

Thấy ngại, thấy sợ khi nhận thiệp. Khi niềm vui được mời biến thành nỗi lo, đó là lúc nên điều chỉnh, để nghĩa tình không thành gánh nặng.

Những khoản dễ bị bỏ sót khiến tỷ lệ thấp giả

Nhiều nhà tính ra tỷ lệ thấp và yên tâm, nhưng thực ra đã bỏ sót cả một mảng chi. Khoản hay sót nhất là tiền đi lại: xe về quê dự đám cưới em họ, xăng xe đi viếng ở tỉnh bên, có chuyến tốn gần bằng phong bì. Khoản thứ hai là quà hiện vật mua kèm: giỏ trái cây đi thăm ốm, hộp bánh mang đến nhà có cụ mừng thọ, bó hoa kèm phong bì đám cưới.

Khoản thứ ba là phần góp chung ở cơ quan, lớp cũ, hội đồng hương. Mỗi lần chỉ một ít, trừ thẳng vào lương hoặc chuyển qua nhóm, nên ít ai ghi vào sổ gia đình. Khoản thứ tư là những lần đi hộ người khác mà chưa được trả lại, hoặc đã quên đòi.

Thêm đủ bốn khoản này, có nhà thấy tỷ lệ tăng thêm gần một nửa so với con số tính ban đầu. Vì vậy khi cộng sổ, nên lướt qua lịch sử chuyển khoản và ví điện tử trong năm, đối chiếu với lịch các đám đã đi, để đưa hết những khoản lặt vặt vào. Con số đầy đủ mới cho phép quyết định đúng.

Khi tỷ lệ cao: điều chỉnh theo thứ tự nào

Thấy tỷ lệ cao không có nghĩa là phải cắt mạnh ngay. Bước đầu tiên là xem lại mức đi trung bình mỗi đám. Nhiều nhà phát hiện mức đi đã tăng dần qua các năm mà không ai bàn, chỉ vì thấy người khác đi nhiều hơn. Đưa mức về khung đã bàn thường giảm được đáng kể mà không bỏ đám nào.

Bước thứ hai là gộp phong bì. Nhiều đám cả hai vợ chồng, thậm chí cả con lớn, đi riêng phong bì cho cùng một gia đình. Gộp lại thành một phong bì đứng tên cả nhà vừa đủ lễ vừa nhẹ hơn.

Bước thứ ba mới là xếp ưu tiên và chọn đám có thể gửi lời mừng thay vì đi dự. Những đám ở xa mà quan hệ đã nhạt, những lời mời mang tính xã giao, có thể chuyển sang hình thức gửi. Bước này cần cân nhắc kỹ với từng người và nên dựa vào sổ.

Cuối cùng, tăng phần thu, không chỉ giảm phần chi. Điều này nằm ngoài chuyện hiếu hỉ, nhưng nếu tỷ lệ cao kéo dài vì giai đoạn cuộc đời, như những năm bạn bè cưới dồn, thì chuẩn bị quỹ sớm từ những năm trước đó là cách giảm áp lực tốt nhất.

Theo dõi tỷ lệ qua nhiều năm

Một tỷ lệ của một năm cho biết ít. Chuỗi tỷ lệ của năm năm cho biết nhiều hơn hẳn: nhịp hiếu hỉ của gia đình mình, năm nào cao năm nào thấp, và xu hướng chung đang lên hay xuống. Ghi mỗi năm một dòng ở trang cuối sổ là đủ: năm, tổng chi, tổng thu nhập, tỷ lệ, vài chữ về hoàn cảnh.

Khi có chuỗi số, nhà mình có thể dự đoán. Nếu biết vài năm tới con cái của nhiều bạn bè đến tuổi lập gia đình, có thể tăng quỹ dần từ bây giờ. Nếu biết ông bà đã cao tuổi, có thể để riêng một phần dự phòng cho việc tang trong họ.

Chuỗi số còn giúp những cuộc nói chuyện trong nhà trở nên bình tĩnh hơn. Thay vì cãi nhau năm nay đi nhiều quá, hai vợ chồng nhìn vào dòng chữ năm trước, năm trước nữa, thấy con số này có cao bất thường không, và vì sao. Đó cũng là một cách để sổ nghĩa tình làm tròn vai của nó: giữ tình mà không làm khổ nhà mình.

Câu hỏi thường gặp

Chi hiếu hỉ bao nhiêu phần trăm thu nhập là hợp lý?

Không có tỷ lệ chuẩn cho mọi nhà, vì còn phụ thuộc nơi sống, họ hàng, nghề nghiệp và giai đoạn cuộc đời. Mức vừa là mức không lấn khoản thiết yếu, không phải vay và giữ được đều qua năm, tính từ chính sổ của nhà mình.

Làm sao biết nhà mình đang chi hiếu hỉ quá nhiều?

Dấu hiệu rõ nhất là phải rút tiền ăn, tiền học để đi đám, cuối năm không để dành được gì, phải vay để đi, hoặc vợ chồng căng thẳng mỗi khi có thiệp mời. Gặp những dấu hiệu này nên ngồi lại xem sổ.

Nên so chi hiếu hỉ với tổng thu nhập hay với phần còn lại?

So với cả hai, nhưng so với phần còn lại sau khoản thiết yếu thường có ý nghĩa hơn. Nó cho biết chi hiếu hỉ đang ăn vào khoản để dành của gia đình đến mức nào.

Sống ở quê có phải chi hiếu hỉ nhiều hơn thành phố không?

Thường nhiều đám hơn vì họ hàng sống gần và quan hệ làng xóm chặt, nhưng mức mỗi đám có khi lại nhẹ hơn. Tỷ lệ cuối cùng tuỳ từng nhà, nên tính từ sổ thật thay vì so với người khác.

Tỷ lệ chi hiếu hỉ cao thì nên cắt đám nào trước?

Chưa cần cắt đám ngay. Trước hết đưa mức đi mỗi đám về khung đã bàn và gộp phong bì trong gia đình. Sau đó mới xếp ưu tiên và chuyển những đám mang tính xã giao sang gửi lời mừng.

Có nên ghi tỷ lệ chi hiếu hỉ hằng năm vào sổ không?

Nên ghi mỗi năm một dòng gồm tổng chi, tổng thu nhập, tỷ lệ và hoàn cảnh năm đó. Sau vài năm sẽ thấy nhịp hiếu hỉ của gia đình và chuẩn bị quỹ trước cho những năm nặng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138