Lập quỹ hiếu hỉ hằng tháng là mỗi tháng tách riêng một khoản cố định ngay khi nhận lương, cất ở chỗ không lẫn với tiền chợ, và chỉ dùng cho việc mừng, viếng, thăm hỏi. Mức góp lấy từ tổng chi hiếu hỉ năm trước hoặc danh sách đám dự kiến, chia mười hai tháng, cộng thêm một phần dự phòng. Làm vậy thì đến mùa cưới tiền đã sẵn, không phải rút tiền ăn hay tiền học của con.
Cái khó không nằm ở phép chia mà ở chỗ giữ được quỹ qua những tháng không có đám nào. Bài này nói cách tính mức góp, chọn chỗ cất, đặt quy tắc rút, xử lý khi quỹ dư hoặc thiếu, và ghi chép sao cho cả nhà cùng theo dõi được. Số tiền trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách làm.
Vì sao để riêng quỹ lại đỡ hơn trích lương lúc có đám
Khi chưa có quỹ, mỗi lần nhận thiệp là một lần bàn: tháng này còn bao nhiêu, đi đám này thì tháng sau trả tiền điện thế nào. Mùa cưới mà dồn ba bốn đám một tuần, những câu hỏi ấy lặp lại liên tục và dễ thành căng thẳng. Có người vì ngại bàn mà rút luôn khoản để dành cho việc khác, đến lúc cần mới phát hiện thiếu.
Quỹ riêng biến một chuỗi quyết định khó thành một quyết định dễ, làm một lần mỗi tháng. Đến lúc có đám, câu hỏi chỉ còn là quỹ còn bao nhiêu và đám này đi mức nào, không còn chuyện lấy từ đâu. Tiền đi đám cũng không còn cảm giác như bị móc ra từ tiền ăn, nên người đi thoải mái hơn và giữ được thái độ vui vẻ khi đến chung vui hay chia buồn.
Một lợi ích ít người để ý: quỹ riêng làm việc ghi sổ dễ hơn hẳn. Tiền ra khỏi quỹ lần nào thì ghi lần đó, cuối năm cộng lại là ra ngay tổng chi hiếu hỉ, không phải dựng lại từ trí nhớ.
Tính mức góp mỗi tháng
Có hai cách tính, nhà nào có sổ cũ thì dùng cách thứ nhất, nhà mới lập gia đình thì dùng cách thứ hai:
- Theo năm trước: lấy tổng chi hiếu hỉ mười hai tháng gần nhất (cộng từ sổ), chia mười hai. Ví dụ giả định tổng năm trước 14 triệu thì mức nền khoảng 1,2 triệu mỗi tháng.
- Theo danh sách dự kiến: liệt kê những đám biết trước sẽ có trong năm (bạn cùng lứa sắp cưới, ông bà bên nội mừng thọ, ngày giỗ lớn), ghi mức dự kiến cho từng đám, cộng lại rồi chia mười hai.
- Cộng thêm phần dự phòng cho việc không báo trước như tang, ốm đau, tai nạn của người quen. Nhiều nhà để thêm khoảng một phần năm đến một phần tư mức nền.
- So mức vừa tính với thu nhập tháng. Nếu thấy quá sức thì chưa vội cắt danh sách đám, mà xem lại mức dự kiến từng đám và các khoản nhỏ có thể thay bằng thăm hỏi.
- Chốt một con số tròn, dễ nhớ, và ghi ngay vào trang đầu của sổ nghĩa tình năm đó.
Mức góp không cần chính xác đến từng nghìn. Điều quan trọng là đều đặn: một con số vừa phải mà tháng nào cũng góp tốt hơn một con số lớn mà vài tháng lại bỏ.
Cất quỹ ở đâu cho dễ dùng mà không dễ tiêu lẫn
Hộp hoặc phong bì tiền mặt riêng. Hợp với nhà quen đi đám bằng phong bì. Ưu điểm là nhìn thấy ngay còn bao nhiêu; nhược điểm là để nhiều tiền mặt trong nhà không an toàn, và dễ bị mượn tạm cho việc khác. Nên giữ lượng vừa đủ cho một hai tháng, phần còn lại để ở tài khoản.
Một tài khoản hoặc ví con riêng. Nhiều ngân hàng cho mở thêm tài khoản phụ hoặc tách ngăn tiết kiệm trong cùng ứng dụng. Đặt tên rõ là quỹ hiếu hỉ, cài chuyển tự động ngày nhận lương. Hợp với nhà hay mừng bằng chuyển khoản.
Kết hợp cả hai. Tiền chính ở tài khoản, mỗi đầu tháng rút ra một ít tiền mặt bỏ phong bì cho những đám cần đi tay. Cách này đang được nhiều gia đình trẻ dùng vì tiện cả hai đường.
Những chỗ không nên để quỹ. Không gộp vào tiền chợ, không để chung với tiền học của con, không đem đi cho vay hay góp vào những khoản có rủi ro. Quỹ này cần sẵn sàng bất cứ lúc nào, vì việc tang không báo trước.
Bàn với nhau trước khi góp đồng đầu tiên
Quỹ chỉ bền khi mọi người trong nhà cùng hiểu nó dùng để làm gì. Trước khi bắt đầu, vợ chồng nên ngồi lại một buổi, mở sổ năm trước hoặc danh sách đám dự kiến, cùng nhìn con số và chốt mức góp. Người nào đi đám nhiều hơn vì công việc hay vì họ hàng đông thì nói thẳng ra, để mức góp phản ánh đúng thực tế chứ không phải chỉ một người gánh mà người kia không biết.
Nên bàn luôn ai là người giữ quỹ và ai là người ghi sổ. Không nhất thiết một người làm cả hai; có nhà để vợ giữ tiền, chồng ghi bảng tính, cuối tháng đối chiếu với nhau. Nếu ông bà sống cùng và vẫn tự đi đám bằng tiền riêng thì cũng nên nói rõ quỹ chung có lo phần đám của ông bà hay không, để tránh hai bên cùng đi một đám mà không biết.
Cuối cùng là thống nhất một câu đơn giản cho những lúc khó: quỹ hết thì dừng lại bàn, không ai tự ý lấy tiền khác bù vào. Câu này nghe khô nhưng giúp tránh được phần lớn những lần lục đục về tiền mừng trong nhà.
Quy tắc rút quỹ: ai được rút và ghi thế nào
Quỹ chung mà không có quy tắc thì sớm muộn cũng thành quỹ mượn tạm. Nên thống nhất từ đầu ba điều. Thứ nhất, quỹ chỉ dùng cho mừng, viếng, thăm hỏi và quà nghĩa tình, không dùng cho sinh nhật của chính người trong nhà hay đi chơi. Thứ hai, ai rút cũng ghi ngay vào sổ: ngày, dịp, tên người, số tiền. Thứ ba, khoản vượt mức thường lệ thì hai vợ chồng bàn trước, chẳng hạn đám cưới của anh chị em ruột.
Ghi ngay là phần quan trọng nhất. Một dòng ghi chỉ mất nửa phút nhưng bỏ qua thì cuối tháng không ai nhớ đã đi những đâu, và quỹ hụt mà không biết vì sao. Nhà dùng bảng tính trên điện thoại có thể chia sẻ cho cả hai vợ chồng cùng ghi. Nhà dùng sổ giấy thì để sổ cạnh hộp quỹ.
Trong mùa cưới, nên xem quỹ mỗi tuần thay vì mỗi tháng. Thấy quỹ xuống nhanh thì bàn ngay mức đi cho những đám sắp tới, đừng đợi đến khi cạn.
Quỹ dư thì làm gì, quỹ thiếu thì xử lý ra sao
Những năm ít đám, cuối năm quỹ có thể còn dư. Cách hay là để nguyên phần dư chuyển sang năm sau làm đệm, vì năm sau có thể nặng hơn. Nếu dư nhiều năm liền thì giảm mức góp tháng đi một chút, đừng để quỹ phình mãi trong khi việc nhà khác đang cần.
Ngược lại, quỹ thiếu giữa mùa cưới là chuyện khá thường. Trước tiên xem có khoản nào đã rút ra mà không phải việc hiếu hỉ không, nếu có thì trả lại quỹ. Sau đó xem các đám còn lại: đám nào bắt buộc phải đi, đám nào có thể gửi lời mừng kèm khoản nhỏ hơn, đám nào có thể thăm hỏi sau. Phần thiếu thật sự thì bù từ tiền tiết kiệm chung một lần, ghi rõ trong sổ để năm sau tăng mức góp.
Có một trường hợp dễ bị bỏ sót: quỹ không thiếu vì đi nhiều mà vì mức đi mỗi đám âm thầm tăng lên. Năm trước đi bạn bè một mức, năm nay thấy mọi người đi nhiều hơn nên mình cũng nâng lên, cứ vài đám như thế là quỹ lệch hẳn so với dự tính. Khi xem sổ, nên so mức đi trung bình của năm nay với năm trước. Nếu nhà mình chủ động nâng mức cho hợp thời giá thì nâng luôn mức góp tháng; nếu chỉ vì ngại thua kém thì nên bàn lại, vì người mời mình chung vui quý cái tình đến dự hơn là con số trong phong bì.
Điều không nên làm là vay mượn để đi đám. Nghĩa tình không đòi hỏi nhà mình phải gồng quá sức, và người thân thật sự cũng không muốn thấy mình vì đi đám mà mắc nợ.
Ví dụ giả định một năm của quỹ hiếu hỉ
Để dễ hình dung, đây là diễn biến của một quỹ ví dụ với mức góp 1,5 triệu mỗi tháng. Các con số chỉ để minh hoạ cách quỹ lên xuống theo mùa:
- Tháng Giêng đến tháng Ba: ít đám, mỗi tháng chi khoảng 500 nghìn, quỹ tích lên dần.
- Tháng Tư đến tháng Bảy: rải rác vài đám cưới, một đám giỗ lớn, chi xấp xỉ mức góp, quỹ đi ngang.
- Tháng Tám: một việc tang không báo trước, chi gần 2 triệu, phần dự phòng phát huy tác dụng.
- Tháng Chín đến tháng Chạp: mùa cưới, có tháng chi gấp đôi mức góp, quỹ giảm dần nhờ phần tích được đầu năm.
- Cuối năm: quỹ còn một khoản nhỏ chuyển sang năm sau, không phải rút tiền nhà ra bù.
Điều đáng chú ý là những tháng nhàn đầu năm chính là lúc quỹ "làm việc". Nhà nào thấy tháng nhàn rồi tạm ngưng góp thì đến mùa cưới sẽ hụt.
Câu hỏi thường gặp
Mới cưới, chưa có sổ cũ thì lập quỹ hiếu hỉ bao nhiêu một tháng?
Liệt kê những đám biết trước trong năm như bạn cùng lứa sắp cưới, ngày giỗ, mừng thọ trong họ, ghi mức dự kiến cho từng đám, cộng lại chia mười hai rồi thêm phần dự phòng. Sau một năm sẽ có số thật để điều chỉnh.
Quỹ hiếu hỉ nên để tiền mặt hay để trong tài khoản?
Tuỳ thói quen đi đám của nhà mình. Hay mừng chuyển khoản thì để trong tài khoản phụ có tên rõ ràng; hay đi phong bì thì giữ một ít tiền mặt cho một hai tháng, phần còn lại vẫn để ở tài khoản cho an toàn.
Lỡ rút quỹ hiếu hỉ cho việc khác thì sao?
Ghi rõ khoản đã rút trong sổ và trả lại quỹ sớm nhất có thể, trước mùa cưới. Nếu chuyện này lặp lại nhiều lần thì nên bàn lại quy tắc rút quỹ, hoặc tách hẳn quỹ ra tài khoản riêng khó rút nhầm.
Có nên góp quỹ hiếu hỉ cả những tháng không có đám nào không?
Có, vì những tháng nhàn chính là lúc quỹ tích lũy cho mùa cưới và cho việc tang không báo trước. Ngưng góp khi nhàn là lý do phổ biến nhất khiến quỹ hụt vào cuối năm.
Cuối năm quỹ hiếu hỉ còn dư thì làm gì?
Thường nên để phần dư sang năm sau làm đệm, vì năm sau có thể nhiều việc hơn. Nếu dư liên tục nhiều năm thì giảm mức góp tháng một chút thay vì để quỹ lớn mãi trong khi việc khác của nhà đang cần.
Quỹ hiếu hỉ thiếu giữa mùa cưới có nên vay để đi đám không?
Không nên. Xem lại đám nào bắt buộc đi, đám nào có thể gửi lời mừng với khoản nhỏ hơn hoặc thăm hỏi sau, phần thiếu thật sự thì bù từ tiết kiệm chung một lần và tăng mức góp cho năm sau.