Bóc phong bì mừng cưới nên làm khi đủ ba người, theo thứ tự: chia phong bì theo nguồn (hòm, túi trao tay, gửi hộ), đánh số lên từng phong bì trước khi mở, một người mở và đọc to, một người ghi vào sổ, cứ mỗi mười phong bì thì người thứ ba cộng lại và đối chiếu. Làm đúng nhịp này thì gần như không sót tên, và nếu có chỗ lệch thì chỉ phải lục lại trong mười phong bì chứ không phải cả hòm.
Nhiều nhà bóc phong bì theo kiểu cả nhà ngồi quanh, ai cầm được cái nào mở cái đó, đọc chồng lên nhau, tiền gom một chỗ, vỏ phong bì vứt một chỗ. Cuối buổi tổng tiền không khớp với tổng trong sổ, và không ai biết lệch ở đâu. Bài dưới là một cách làm có thứ tự, dùng được cho tiệc vài trăm khách. Các con số trong bài là ví dụ giả định.
Chọn thời điểm và người ngồi bóc
Bóc ngay trong đêm tiệc hay sáng hôm sau đều được, miễn là cả nhà còn đủ tỉnh táo. Nếu tiệc kết thúc muộn, mọi người đã thấm mệt và có người đã uống, nên để sáng hôm sau, cất hòm đúng chỗ đã thống nhất. Đừng để quá hai ngày: càng để lâu, trí nhớ về những lời nhắn gửi kèm phong bì càng mờ, mà những lời nhắn ấy là thứ giúp ghi đúng người.
Ba người là con số vừa: một người mở và đọc, một người ghi, một người cộng và giữ tiền. Hai người cũng làm được nhưng sẽ chậm và dễ sai hơn. Đông hơn năm người thì loạn. Nên có ít nhất một người biết nhiều mặt họ hàng, hàng xóm, và một người biết bạn bè, đồng nghiệp của cô dâu chú rể; như vậy khi đọc một cái tên lạ, có người nhận ra ngay.
Cô dâu chú rể có nên ngồi cùng không là chuyện tuỳ từng nhà. Có nhà để bố mẹ bóc phần khách của bố mẹ, đôi trẻ bóc phần khách của mình. Có nhà làm chung một buổi. Cách nào cũng được, quan trọng là thống nhất từ trước và không ai thấy bị gạt ra ngoài. Nếu tiền mừng chia theo nhóm khách, nên đọc kỹ cách tách sổ cho từng nhóm trước khi bắt đầu.
Một điều nhỏ nữa là chỗ ngồi bóc. Nên chọn phòng trong, đóng cửa, không bật ti vi, không có khách lạ ra vào và trẻ con chạy quanh. Không phải vì chuyện tiền là bí mật gì ghê gớm, mà vì việc đọc tên, đọc số cần sự tập trung; một lần bị gọi ra cửa là người ghi dễ bỏ sót một dòng. Điện thoại của người ghi và người cộng nên để im lặng trong lúc làm, nghỉ giữa chừng thì xem tin nhắn một lượt.
Bày bàn trước khi mở phong bì đầu tiên
Chuẩn bị chỗ ngồi mất năm phút nhưng tránh được việc tiền lẫn với vỏ phong bì, vỏ lẫn vào rác. Một mặt bàn hoặc một tấm chiếu rộng là đủ.
- Sổ mừng đã kẻ cột và chép sẵn tên khách theo nhóm, mở ở trang đầu tiên.
- Bút ghi sổ và một cây bút dạ để đánh số lên phong bì.
- Ba khay hoặc ba hộp: một đựng phong bì chưa mở, một đựng tiền đã đếm, một đựng vỏ phong bì đã ghi.
- Dây chun để bó tiền theo từng chục phong bì, kèm mẩu giấy ghi số thứ tự từ mấy đến mấy.
- Một túi riêng cho vàng, trang sức, ngoại tệ và quà nhỏ nằm trong phong bì.
- Mảnh giấy ghi lời nhắn mà người giữ hòm và người đứng cổng đã ghi trong tiệc.
- Điện thoại để chụp những phong bì có chữ khó đọc hoặc không ghi tên.
Đặt bàn ở chỗ không có quạt thổi thẳng, xa cửa sổ mở. Nghe buồn cười, nhưng tiền giấy mỏng và vỏ phong bì nhẹ rất dễ bay khi cả nhà đang tập trung đọc tên.
Đánh số lên phong bì trước khi mở
Đây là bước quan trọng nhất và cũng là bước hay bị bỏ. Trước khi mở, người thứ nhất lấy từng phong bì từ khay chưa mở, viết một con số nhỏ ở góc: 1, 2, 3… Phong bì trong hòm đánh số liền một dãy, phong bì trong túi trao tay có thể đánh thêm chữ cái phía trước, ví dụ T1, T2, để sau này biết nguồn.
Con số này đi cùng phong bì suốt quá trình: được đọc to cùng tên, được ghi vào cột số thứ tự trong sổ, và vẫn nằm trên vỏ phong bì sau khi tiền đã lấy ra. Nhờ vậy, nếu sau này ai thắc mắc dòng số 147 trong sổ, chỉ cần lục khay vỏ phong bì là ra đúng cái vỏ đó, xem lại chữ viết tay của khách.
Đánh số trước khi mở cũng giúp biết tổng số phong bì ngay từ đầu. Nếu đếm được 312 phong bì mà cuối buổi sổ chỉ có 309 dòng, thì chắc chắn có ba phong bì bị ghi sót hoặc ghi gộp, và chỉ cần dò số thứ tự còn thiếu là tìm ra. Không có số thì không có cách nào biết mình đã sót hay chưa.
Nhịp làm: một người đọc, một người ghi, một người cộng
Khi mọi thứ đã sẵn, đi theo nhịp lặp lại dưới đây cho từng phong bì. Lúc đầu hơi chậm, sau vài chục phong bì cả nhà sẽ quen tay.
- Người đọc cầm phong bì, đọc to số thứ tự và tên ghi trên vỏ, kể cả dòng chữ phụ như "vợ chồng" hay "gia đình".
- Người ghi tìm tên đã chép sẵn trong sổ; nếu không có thì ghi vào phần khách ngoài danh sách.
- Người đọc mở phong bì, đếm tiền trước mặt mọi người, đọc to số tiền.
- Người ghi điền số tiền, đọc lại một lần dòng vừa ghi: số thứ tự, tên, số tiền.
- Người cộng nhận tiền, xếp vào bó đang mở; vỏ phong bì sang khay vỏ.
- Đủ mười phong bì thì dừng: người cộng đếm bó tiền, người ghi cộng mười dòng vừa ghi, hai số phải bằng nhau mới sang chục kế tiếp.
- Bó tiền mười phong bì lại bằng dây chun, kẹp mẩu giấy ghi "số 1 đến 10" và tổng.
Nghe nhiều bước, nhưng mỗi phong bì chỉ mất chừng hai mươi giây. Ba trăm phong bì xong trong khoảng hai giờ, kể cả nghỉ giữa chừng. Đổi lại, cuối buổi không ai phải ngồi đếm lại cả đống tiền vì tổng không khớp.
Trong phong bì không chỉ có tiền: ghi thế nào
Thỉnh thoảng phong bì có thêm vàng, ngoại tệ, thiệp viết tay hoặc một món quà nhỏ. Mỗi loại có cách ghi riêng để sau này đáp lễ cho đúng.
| Thứ tìm thấy | Ghi vào sổ | Cất ở đâu |
|---|---|---|
| Tiền mặt | Số tiền ở cột số tiền | Bó theo chục cùng các phong bì khác |
| Vàng, nhẫn, dây chuyền | Cột hình thức ghi "vàng", cột số tiền ghi trọng lượng hoặc mô tả món, không quy ra tiền lúc này | Túi riêng, mỗi món kèm mẩu giấy số thứ tự |
| Ngoại tệ | Ghi đúng loại tiền và mệnh giá, không quy đổi | Túi riêng |
| Thiệp, thư viết tay | Ghi chú "có thư" ở cột ghi chú | Giữ lại cùng vỏ phong bì, hoặc chuyển cho cô dâu chú rể |
| Phiếu quà, phiếu mua hàng | Ghi tên phiếu và giá trị in trên phiếu nếu có | Túi riêng, để ý hạn dùng |
| Phong bì rỗng hoặc chỉ có thiệp | Ghi đúng như vậy, không đoán | Giữ vỏ, xem xét sau |
Việc quy vàng hay ngoại tệ ra tiền để làm gì là chuyện sau này, khi đến lượt đáp lễ. Lúc bóc chỉ ghi đúng thứ đã nhận. Ghi kiểu "khoảng bao nhiêu tiền" ngay trong đêm dễ sai và dễ làm người đọc sổ về sau hiểu lầm.
Khi tổng không khớp: dò lại thế nào
Dò theo từng bó mười. Nhờ đã cộng theo chục, lệch chỉ nằm trong bó nào cộng không khớp. Mở bó đó, đếm lại từng phong bì đối chiếu với mười dòng trong sổ.
Kiểm số thứ tự bị nhảy. Lướt cột số thứ tự trong sổ, tìm số thiếu hoặc số lặp. Số thiếu là phong bì chưa ghi; số lặp là ghi hai lần.
Kiểm vỏ phong bì còn sót tiền. Tiền mới, tờ gấp đôi, thường dính lại trong vỏ. Mở lại từng vỏ của bó bị lệch.
Kiểm chữ số dễ nhầm. Chữ số 1 và 7, 3 và 8, hay số không thừa thiếu một chữ khi ghi nhanh. Người ghi đọc lại cả bó, người cộng nghe.
Ghi rõ nếu không tìm ra. Nếu đã dò mà vẫn lệch một khoản nhỏ, ghi một dòng ở cuối buổi: lệch bao nhiêu, đã dò những gì, ai có mặt. Không tự điều chỉnh số của ai cho khớp.
Cất vỏ phong bì và kết thúc buổi bóc
Đừng vứt vỏ phong bì ngay. Vỏ có chữ viết tay của khách, có số thứ tự đã đánh, là bằng chứng duy nhất để đối chiếu nếu sổ có chỗ phải xem lại. Gom vỏ theo bó mười, cho vào một túi hoặc hộp, ghi bên ngoài ngày bóc. Giữ ít nhất vài tháng, qua đợt chép sổ sang bảng tính và đợt kiểm lại trong tuần đầu.
Trước khi đứng dậy, người ghi đọc to tổng số phong bì, tổng tiền mặt, danh sách vàng và quà nhỏ. Những người có mặt xác nhận bằng chữ ký ở cuối trang sổ hoặc nhắn một câu vào nhóm gia đình. Chụp ảnh từng trang sổ vừa ghi. Tiền đã đếm được giao cho người đã thống nhất từ trước, không để nằm qua đêm trên bàn.
Cuối cùng, ghi riêng một danh sách nhỏ những việc còn treo: phong bì không tên, chữ không đọc được, khách hỏi gửi hộ mà chưa thấy phong bì. Những việc này xử lý trong mấy ngày sau, khi cả nhà còn nhớ mặt khách. Một buổi bóc phong bì làm đến đây coi như xong.
Câu hỏi thường gặp
Bóc phong bì mừng cưới cần mấy người?
Ba người là vừa: một người mở và đọc to, một người ghi sổ, một người cộng tiền theo từng chục phong bì. Hai người vẫn làm được nhưng chậm hơn và khó phát hiện sai sót ngay lúc đó.
Vì sao phải đánh số lên phong bì trước khi mở?
Số thứ tự giúp biết tổng số phong bì ngay từ đầu, khớp từng dòng sổ với từng vỏ phong bì, và khi tổng lệch thì dò được số nào bị sót hoặc ghi trùng thay vì phải đếm lại tất cả.
Trong phong bì có vàng thì ghi sổ thế nào?
Ghi đúng món nhận được, ví dụ một chiếc nhẫn hoặc trọng lượng nếu biết, ở cột hình thức ghi là vàng. Không quy ra tiền lúc bóc; vàng cất túi riêng kèm số thứ tự của phong bì.
Có nên giữ lại vỏ phong bì sau khi đã ghi sổ không?
Nên giữ ít nhất vài tháng. Vỏ có chữ viết tay của khách và số thứ tự đã đánh, là nguồn duy nhất để xem lại khi sổ có dòng ghi sai hoặc khi cần tìm người gửi phong bì không ghi tên.
Đếm xong tổng tiền không khớp với sổ thì làm gì?
Dò theo từng bó mười phong bì để khoanh vùng, xem số thứ tự bị nhảy hay lặp, mở lại vỏ xem còn sót tiền không. Nếu vẫn lệch, ghi rõ khoản lệch và ai có mặt, không tự sửa số của ai cho khớp.
Có nên để cô dâu chú rể cùng bóc phong bì với bố mẹ không?
Tuỳ cách mỗi nhà. Có nhà bóc chung một buổi, có nhà tách theo nhóm khách. Điều cần là thống nhất trước khi bắt đầu để không ai thấy mình bị gạt ra hay phải nghe chuyện tiền nong sau lưng.