Khi con đã ra ở riêng, nguyên tắc gọn nhất là quan hệ của ai thì người đó giữ sổ: bố mẹ giữ phần đi lại với họ hàng, bạn bè, hàng xóm của bố mẹ; vợ chồng con giữ phần bạn bè, đồng nghiệp của mình; còn những nhà qua lại với cả hai thế hệ thì thống nhất ghi ở một chỗ để hai bên cùng tra được. Như vậy không ai phải giữ hộ ai, cũng không có khoản nào bị bỏ sót vì tưởng người kia đã lo.
Nghe đơn giản, nhưng trong thực tế ranh giới không phải lúc nào cũng rõ. Đám cưới của con thường do bố mẹ đứng ra, khách mời trộn lẫn; người quen của bố mẹ có khi lại thân với con hơn; bố mẹ già đi thì việc đi lại dần chuyển sang con. Bài này đưa ra cách phân chia, cách nói chuyện với bố mẹ mà không ai phật lòng, và cách tiếp quản sổ khi đến lúc.
Ba nhóm quan hệ trong một gia đình hai thế hệ
Trước khi quyết ai giữ gì, nên nhìn ra rằng quan hệ hiếu hỉ của một gia đình thường chia làm ba nhóm. Nhóm thứ nhất là của bố mẹ: anh chị em ruột, họ hàng, bạn bè cùng thời, đồng nghiệp cũ, hàng xóm lâu năm. Những nhà này đi lại với bố mẹ từ trước khi con lớn, và về sau vẫn chủ yếu qua lại với bố mẹ.
Nhóm thứ hai là của vợ chồng con: bạn học, đồng nghiệp, bạn bè mới, hàng xóm ở nơi ở mới. Bố mẹ thường không quen, hoặc chỉ gặp một lần trong đám cưới. Nhóm thứ ba là nhóm giao nhau: họ hàng gần mà con cũng thân, người làm cùng ngành với cả bố và con, hàng xóm cũ của nhà mà con lớn lên cùng con cái nhà họ.
Hai nhóm đầu dễ chia. Khó là nhóm thứ ba, vì một đám cưới bên ấy có thể khiến cả bố mẹ lẫn con cùng đi, hoặc cả hai cùng tưởng người kia đã đi. Phần lớn chuyện lúng túng giữa hai thế hệ quanh tiền mừng đều nằm ở nhóm này. Chia sổ cho khéo chủ yếu là chia cho rõ nhóm thứ ba.
Phân chia sổ theo nhóm quan hệ
Một cách chia thường dùng, có thể điều chỉnh theo từng nhà:
| Nhóm quan hệ | Ai giữ sổ | Khi có việc thì ai đi |
|---|---|---|
| Họ hàng, bạn bè, hàng xóm của bố mẹ | Bố mẹ | Bố mẹ đi; con đi cùng nếu nhà kia mời cả |
| Bạn bè, đồng nghiệp của vợ chồng con | Vợ chồng con | Vợ chồng con tự quyết |
| Họ hàng gần mà con cũng thân | Ghi ở cả hai sổ, đánh dấu "chung" | Bàn nhau trước: đi chung một phần hay mỗi bên một phần |
| Khách bố mẹ mời trong đám cưới của con | Bố mẹ giữ, con có bản chụp | Bố mẹ đi là chính; khi bố mẹ không đi được thì con thay |
| Hàng xóm ở nơi ở mới của con | Vợ chồng con | Vợ chồng con |
Điểm mấu chốt là dòng thứ ba. Với những nhà quen cả hai thế hệ, nên bàn trước mỗi lần có việc: bố mẹ đi rồi thì con có cần đi riêng không, hay gộp chung một lần. Tập quán mỗi nơi khác nhau, có nơi coi mỗi hộ đi một phần là phải, có nơi gộp là đủ, nên hỏi người lớn trong họ cho hợp với nơi mình sống.
Khách trong đám cưới của con: ai giữ phần nào
Đám cưới là lúc ranh giới dễ rối nhất. Bố mẹ đứng ra tổ chức, mời khách của bố mẹ, con mời khách của con, tiền mừng thì gom chung một hòm. Sau tiệc, việc nên làm là tách sổ ngay: bố mẹ giữ danh sách khách của bố mẹ, con chép danh sách khách của mình sang sổ riêng. Cách bóc phong bì và tách khách trong ngày cưới có bài riêng ở chuyên mục sổ mừng đám cưới; ở đây chỉ nhấn vào chuyện về lâu dài ai giữ.
Một điểm hay bị bỏ qua: khách của bố mẹ mừng đám cưới của con, thì mười năm sau, khi nhà họ cưới con, ai đi lại? Theo thói quen nhiều nơi, bố mẹ vẫn là người đi chính, vì quan hệ là của bố mẹ. Nhưng khi bố mẹ đã già, ở xa, hoặc đã mất, con cái là người thay. Vì vậy con nên có một bản chụp sổ khách của bố mẹ trong đám cưới mình, để khi cần thay mặt thì có cái mà tra.
Nếu bố mẹ đã giao hẳn tiền mừng cho vợ chồng con giữ, thì nên thống nhất luôn chuyện đáp lễ sau này: con sẽ thay bố mẹ đi những nhà nào, bố mẹ vẫn đi những nhà nào. Nói rõ ngay từ đầu giúp tránh chuyện nhiều năm sau mỗi người một ý.
Nói chuyện với bố mẹ về việc tách sổ
Với nhiều bố mẹ, cuốn sổ là việc họ đã lo cả đời, nên đề nghị tách sổ cần nói khéo. Vài câu nói mẫu có thể tham khảo:
- "Bố mẹ ơi, từ giờ bạn bè của chúng con thì để chúng con tự ghi tự đi, bố mẹ đỡ phải nhớ thêm. Còn họ hàng thì con vẫn hỏi bố mẹ trước khi đi."
- "Mẹ cho con chụp lại mấy trang khách đám cưới của chúng con nhé, sau này lỡ mẹ không đi được thì con biết mà thay."
- "Nhà bác Tư lần tới có việc thì mình đi chung một lần hay mỗi nhà một phần hả bố? Con muốn hỏi trước cho khỏi lệch."
- "Con lập cái bảng trên điện thoại, mẹ muốn xem lúc nào con mở cho mẹ xem, mẹ có nhớ thêm ai thì bảo con ghi vào."
Những câu này có điểm chung: không chê cách bố mẹ đang làm, chỉ nói cách mới giúp bố mẹ đỡ việc và giúp con không làm sai. Với người lớn tuổi, cảm giác vẫn được hỏi ý thường quan trọng hơn chính nội dung được bàn.
Nếu bố mẹ chưa sẵn sàng, đừng ép. Có thể bắt đầu bằng việc con tự ghi phần của mình, còn sổ của bố mẹ để nguyên. Thời gian sẽ tự làm phần còn lại.
Giữ phần chung ở đâu để hai thế hệ cùng tra
Nhóm quan hệ giao nhau cần một chỗ ghi mà cả bố mẹ lẫn con đều xem được. Với bố mẹ quen sổ giấy, cách đơn giản là dành vài trang cuối sổ của bố mẹ cho nhóm chung, mỗi lần con về chơi thì chụp lại. Với gia đình mà bố mẹ đã quen dùng điện thoại, một bảng tính chung là tiện nhất: mỗi người ghi phần mình đã đi, người kia mở ra là thấy.
Dù dùng cách nào, nên thống nhất ba điều. Một là cách gọi tên: bố mẹ gọi là "nhà ông Tám đầu làng", con gọi là "nhà anh Tùng bạn học", trong khi đó là cùng một nhà; ghi cả hai cách gọi để khỏi nhầm thành hai nhà. Hai là cách đánh dấu đã đi: ai đi, đi lúc nào, đi với tư cách gì, để người kia không đi trùng hoặc tưởng đã có người đi. Ba là thời điểm báo cho nhau: ngay khi nhận thiệp hay tin báo của một nhà trong nhóm chung, nhắn cho nhau một câu trước khi quyết.
Ba điều nhỏ ấy giải quyết phần lớn những lần lúng túng giữa hai thế hệ. Phần còn lại là sự cởi mở: khi bố mẹ và con coi cuốn sổ là việc chung của cả nhà chứ không phải chuyện riêng của ai, thì việc chia nhau đi lại cũng tự nhiên như chia nhau việc nhà.
Khi bố mẹ già yếu, con tiếp quản sổ chung
Đến một lúc nào đó, bố mẹ không còn tự đi lại được, và con cái phải thay mặt. Đây là lúc tiếp quản sổ của bố mẹ. Trình tự nên làm:
- Ngồi với bố mẹ khi bố mẹ còn minh mẫn, lật sổ từng trang, hỏi những nhà nào còn qua lại, nhà nào đã chuyển đi, nhà nào cần đặc biệt nhớ.
- Ghi chú câu chuyện đi kèm những dòng quan trọng: nhà từng giúp lúc nhà mình khó, nhà có quan hệ thông gia, nhà có hiềm khích cũ cần cư xử khéo.
- Chụp hoặc chép sổ sang dạng con quen dùng, giữ bản gốc ở chỗ cũ để bố mẹ vẫn xem được.
- Thống nhất với anh chị em: ai thay bố mẹ đi những nhà nào, tránh cả nhà cùng đi hoặc không ai đi.
- Mỗi lần thay bố mẹ đi đám, về kể lại cho bố mẹ nghe và ghi vào sổ chung.
- Báo với những nhà thân thiết rằng từ nay con sẽ thay bố mẹ đi lại, để họ biết mà liên lạc với con.
Tiếp quản sổ không phải lấy quyền của bố mẹ. Với nhiều người già, được kể chuyện ai đã đến, ai đã hỏi thăm mình, là niềm vui lớn. Hãy giữ cho bố mẹ cảm giác mình vẫn là gốc của các mối quan hệ ấy.
Những tình huống hay rối và cách gỡ
Cả bố mẹ và con cùng đi một đám mà không biết. Không sao, nhà kia chỉ thấy được quý. Nhưng lần sau nên bàn trước. Ghi vào cả hai sổ để sau này biết lần ấy hai thế hệ đều có mặt.
Cả hai cùng tưởng người kia đã đi. Đây là lỗi khó chữa hơn. Nếu phát hiện muộn, nên ghé thăm hoặc gửi lời hỏi thăm, kèm lời xin lỗi đã không đến được. Lần sau, với nhà nhóm chung, hãy hỏi nhau ngay khi nhận thiệp.
Anh chị em mỗi người giữ một phần sổ của bố mẹ. Nên gom về một bản chung, ít nhất là bản chụp, để không ai phải đoán người kia đang giữ dòng nào.
Bố mẹ muốn con đi đám của người con không quen. Thường là vì bố mẹ không đi được. Nên đi, coi như đi thay bố mẹ, và ghi vào sổ của bố mẹ chứ không ghi vào sổ của mình.
Câu hỏi thường gặp
Ra ở riêng rồi có cần tách sổ hiếu hỉ với bố mẹ không?
Nên tách phần quan hệ riêng của vợ chồng con, vì bạn bè, đồng nghiệp của con bố mẹ thường không quen. Phần họ hàng và người quen của bố mẹ vẫn để bố mẹ giữ. Những nhà quen cả hai thế hệ thì đánh dấu chung để cùng tra.
Bố mẹ đã nhận tiền mừng cưới của con thì ai đáp lễ sau này?
Tuỳ cách hai thế hệ thống nhất. Thường khách của bố mẹ thì bố mẹ đáp lễ, khách của con thì con đáp lễ. Nếu bố mẹ đã giao hết tiền mừng cho con, nên bàn rõ từ đầu con sẽ thay bố mẹ đi những nhà nào.
Có nên xin bố mẹ chụp lại sổ hiếu hỉ của nhà không?
Nên, nhất là phần khách trong đám cưới của mình và phần họ hàng gần. Khi bố mẹ không đi được hoặc đã có tuổi, con cái sẽ cần tra để thay mặt. Nên nói rõ mục đích để bố mẹ không nghĩ con muốn kiểm soát.
Anh chị em trong nhà nên chia việc thay bố mẹ đi đám thế nào?
Thường người ở gần bố mẹ và gần nhà có việc sẽ đi thay. Quan trọng là có một bản sổ chung mà ai cũng xem được và báo cho nhau sau mỗi lần đi, để tránh trùng hoặc sót. Có thể chia theo bên nội, bên ngoại hoặc theo khu vực.
Bố mẹ không muốn đưa sổ cho con xem thì làm sao?
Nên tôn trọng. Con có thể tự ghi phần quan hệ của mình và hỏi bố mẹ từng trường hợp khi cần. Với nhiều người lớn tuổi, cuốn sổ là chuyện riêng gắn với cả đời họ. Thời gian và sự tin tưởng sẽ giúp bố mẹ cởi mở hơn.
Họ hàng gần thì bố mẹ và con nên đi chung hay đi riêng?
Không có quy tắc chung, tuỳ tập quán nơi mình sống và độ thân của từng thế hệ với nhà kia. Có nơi coi mỗi hộ là một phần riêng, có nơi gộp cả nhà là đủ. Hỏi người lớn trong họ là cách chắc nhất để không lệch.