NghiaTinh.comNghĩa Tình
Tình huống tế nhị về tiền mừng, tiền phúng

Người mừng nhà mình đã mất: đáp lễ cho con cháu họ thế nào

Người từng mừng nhà mình đã qua đời: nghĩa tình chuyển sang con cháu ra sao, đi mừng con cháu họ thế nào, nhắc kỷ niệm cũ cho khéo và ghi lại trong sổ.

Elderly Vietnamese woman and her adult daughter walking slowly along a village path lined with bamboo, carrying a small gift bag, seen from behind in soft morning haze

Khi người từng mừng nhà mình đã mất, nghĩa tình theo lệ nhiều nơi không mất theo mà chuyển sang con cháu họ: nhà mình đi lễ khi con cháu họ có việc, ở mức tương xứng với độ thân của hai nhà, và nhắc cho gia chủ biết cha mẹ họ từng quý nhà mình. Trong sổ, giữ dòng gốc, thêm ghi chú người đã mất và tên con cháu là người nhà mình sẽ đi lại về sau.

Tình huống này gặp nhiều nhất ở những cuốn sổ do bố mẹ, ông bà để lại. Những người từng mừng cưới bố mẹ mình, nay đã ngoài bảy tám mươi hoặc đã không còn. Con cháu họ có thể quen nhà mình, cũng có thể chưa từng gặp. Bài này nói về cách nghĩ và cách làm cho từng trường hợp, ở mức tập quán tham khảo; mỗi vùng, mỗi dòng họ có thể có lệ riêng, nên hỏi thêm người lớn trong nhà.

Vì sao nghĩa tình được coi là chuyển sang đời sau

Trong cách nghĩ của nhiều gia đình Việt, việc mừng cưới, phúng viếng không chỉ là chuyện giữa hai cá nhân mà là chuyện giữa hai nhà. Khi một người đi mừng, họ đi với tư cách cả gia đình, thường mang phần của vợ hoặc chồng, có khi của cả con cái. Vì vậy khi người đó không còn, nhà họ vẫn còn, và mối đi lại vẫn còn chỗ để tiếp tục.

Nhiều người lớn tuổi còn coi việc đi lại với con cháu của người đã mất là cách tưởng nhớ người đó. Đến dự đám cưới cháu nội của một người bạn cũ, nhìn thấy con cháu họ trưởng thành, là một cách giữ người bạn ấy trong ký ức. Với gia chủ, sự có mặt của một người quen cũ của cha mẹ cũng là một niềm an ủi.

Dù vậy, không có lệ cứng nào bắt buộc. Có nhà coi mối đi lại kết thúc khi người trực tiếp mừng đã mất, nhất là khi hai nhà vốn chỉ quen qua một người. Điều quan trọng là nhà mình tự quyết định một cách có ý thức, thay vì để dòng trong sổ treo đó và áy náy mãi.

Ba trường hợp hay gặp và cách nghĩ cho từng trường hợp

Hai nhà vẫn đi lại, con cháu họ quen nhà mình. Đây là trường hợp dễ nhất. Khi con cháu họ có việc, nhà mình đi lễ như với một nhà quen, cân nhắc mức đi theo độ thân hiện tại và theo những gì sổ ghi lại về cha mẹ họ. Không cần giải thích gì thêm, gia chủ đã biết.

Con cháu họ không biết cha mẹ mình từng mừng nhà mình. Khá phổ biến khi người mừng đi một mình, hoặc khi con cái ở xa. Lúc này nhà mình có thể chủ động: khi nghe tin họ có việc, đến hoặc gửi lễ kèm một câu giới thiệu về mối quen biết cũ. Đừng ngạc nhiên nếu gia chủ ngỡ ngàng; họ cần một lúc để nối câu chuyện lại.

Không biết con cháu họ ở đâu, cũng không có ai làm đầu mối. Khi đó, cách nhẹ nhàng nhất là ghi chú trong sổ rằng người mừng đã mất, chưa có mối đi lại với đời sau, và để mở. Nếu một ngày có tin, nhà mình biết mình từng mang ơn nhà đó.

Khi dịp đáp lễ đầu tiên lại là đám tang của chính người đó

Rất nhiều khi, lần đầu tiên nhà mình có dịp đáp lại một người từng mừng mình lại chính là đám tang của người ấy. Lúc mở sổ ra để xem nên viếng thế nào, người ta thường bối rối: tính theo khoản người đó từng mừng nhà mình, hay theo lệ viếng thông thường của xóm, của cơ quan. Với đám tang, độ trang trọng và sự có mặt quan trọng hơn con số. Người từng có lòng với nhà mình thì nhà mình nên có người đến viếng trực tiếp, nếu ở xa thì gửi viếng qua người tin cậy và tìm dịp đến thắp hương sau.

Khoản phúng viếng có thể tham khảo dòng cũ trong sổ để biết mức độ quý mến giữa hai nhà, nhưng không cần coi đó là việc trả lại sòng phẳng. Lúc này gia đình người mất đang bận rộn và buồn, điều họ cần nhất là thấy người quen cũ của cha mẹ mình vẫn nhớ đến.

Sau đám tang, ghi vào sổ ở cả hai chỗ: dòng gốc của người đã mất, thêm ghi chú đã đi viếng ngày nào, ai đi; và một dòng mới trong phần sổ tang, ghi rõ mình đã viếng ai. Từ lúc đó, dòng gốc chuyển sang trạng thái người mừng đã mất, chờ xem mối đi lại với đời sau sẽ thế nào.

Khi con cháu họ có việc mừng: đi đến mức nào

Câu hỏi thường gặp là nên tính theo con số cha mẹ họ từng mừng nhà mình, hay theo độ thân hiện tại với con cháu họ. Không có công thức chung, nhưng có vài điểm có thể dựa vào. Con số cũ trong sổ cho biết mức độ quý mến của người đã mất với nhà mình, nên là một mốc tham khảo, có điều chỉnh theo thời giá. Độ thân hiện tại với con cháu họ cho biết mối quan hệ trước mắt sẽ ra sao.

Một ví dụ giả định: hai mươi năm trước, bác Hùng bạn của bố mừng cưới anh trai bạn hai trăm nghìn, khoản đáng kể vào thời đó. Bác đã mất, nay con trai bác cưới vợ. Bạn chưa gặp con trai bác bao giờ, nhưng bố bạn vẫn nhắc bác là bạn thân. Nhà bạn có thể đi ở mức bình thường của một nhà quen thân với nhà kia, không cần cố bằng con số quy đổi chính xác, cũng không cần hạ xuống vì chưa quen người con.

Ai đi cũng là điều nên tính. Nếu bố mẹ mình còn và khoẻ, để bố mẹ đi là đẹp nhất, vì đó là quan hệ của bố mẹ. Nếu bố mẹ không đi được, con cái đi thay và nói rõ mình đi thay cho ai.

Nhắc kỷ niệm cũ với gia chủ cho khéo

Lời giới thiệu khi đến lần đầu nên ngắn, ấm, và không nhắc tới tiền. Mục đích là cho gia chủ biết vì sao nhà mình có mặt, và rằng cha mẹ họ từng là người tốt với nhà mình. Ví dụ: "Cháu là con của ông Bình ở xóm dưới. Ngày xưa bác Hùng thân với bố cháu lắm, đám cưới anh cả nhà cháu bác cũng về dự. Nay nghe tin em cưới, bố cháu già yếu không đi được, bảo cháu đến mừng thay."

Với đám tang của vợ hoặc chồng người đã mất, hay đám giỗ nếu được mời, lời nói càng phải giản dị và trang nghiêm. Chỉ cần nói ngắn mình là ai, có quan hệ thế nào với người đã khuất, rồi để việc viếng diễn ra theo nghi thức của gia đình họ.

Một điều nên tránh là kể chi tiết về khoản tiền cha mẹ họ từng mừng nhà mình, kể cả với ý tốt như "bác mừng nhà cháu nhiều lắm". Câu đó khiến gia chủ bối rối, có cảm giác như đang được nhắc nợ của cha mẹ, hoặc phải tính xem nên đáp lại thế nào. Nhớ ơn thì nói về người, không nói về số tiền.

Ghi chép trong sổ khi người mừng đã mất

Sổ giữ qua nhiều năm sẽ cần một cách ghi nhất quán cho các dòng có người đã mất. Bảng dưới gợi ý vài cột nên thêm, áp dụng được cho cả sổ giấy và bảng tính.

CộtGhi gìVí dụ ghi chú
Trạng thái người mừngCòn hay đã mất, năm mất nếu biết"Đã mất khoảng năm…"
Người đi lại đời sauTên con cháu nhà kia sẽ đi lại với nhà mình"Con trai cả là anh…, ở cùng nhà cũ"
Người đi lại phía nhà mìnhAi trong nhà mình giữ mối này"Bố, sau này giao cho chị cả"
Lần đáp lễ đời sauDịp nào, ai đi, ngày nào"Đi cưới cháu nội bác, chị cả đi thay bố"
Ghi chúNhững gì gia chủ đời sau biết hoặc không biết"Con bác chưa biết bác từng mừng nhà mình"

Không gạch bỏ dòng của người đã mất. Dòng đó là dấu vết một mối quen biết, và khi đã có ghi chú, nó cho người giữ sổ đời sau biết phải đi lại với ai, vì lý do gì. Đây cũng là chỗ để bố mẹ trao lại cho con cái những mối quan hệ mà con cái chưa kịp biết.

Khi quyết định dừng mối đi lại

Có những trường hợp nhà mình, sau khi suy nghĩ, thấy nên dừng: hai nhà vốn chỉ quen qua người đã mất, con cháu họ ở rất xa, hoặc chính họ không có ý tiếp tục. Dừng không có nghĩa là quên. Nhà mình có thể giữ một mức tối thiểu: biết tin có tang thì gửi lời chia buồn hoặc gửi viếng, còn các việc mừng thì không đi nữa.

Quyết định này nên được ghi rõ trong sổ, kèm lý do, để người giữ sổ đời sau không phải đoán. Điều quan trọng là quyết định một cách có ý thức, đã trao đổi với người lớn trong nhà, chứ không phải lặng lẽ bỏ qua rồi áy náy. Nghĩa tình có nhiều cách để giữ, và chọn cách nhẹ hơn khi hoàn cảnh không cho phép là điều bình thường.

Cũng nên để ngỏ khả năng quay lại. Một quyết định dừng hôm nay không ràng buộc mãi mãi: nếu nhiều năm sau con cháu nhà kia tìm đến, hoặc hai nhà tình cờ gặp lại ở một đám cưới chung, nhà mình hoàn toàn có thể nối lại, và dòng ghi chú trong sổ sẽ giúp nhớ lại vì sao hai nhà từng quen nhau.

Câu hỏi thường gặp

Người từng mừng cưới nhà mình đã mất thì có cần đáp lễ cho con cháu họ không?

Theo lệ nhiều nơi, nghĩa tình giữa hai nhà được coi là chuyển sang đời sau, nên khi con cháu họ có việc, nhà mình đi lễ là đẹp. Tuy vậy không có lệ cứng, mỗi nhà tự quyết định theo độ thân và hoàn cảnh.

Đi mừng con cháu người đã mất thì tính theo con số cũ trong sổ hay theo độ thân hiện tại?

Con số cũ là mốc tham khảo cho thấy mức quý mến, điều chỉnh theo thời giá. Độ thân hiện tại với con cháu họ cho biết mối quan hệ trước mắt. Thường kết hợp cả hai, không cần quy đổi chính xác.

Con cháu người đã mất không biết cha mẹ họ từng mừng nhà mình thì nói sao?

Giới thiệu ngắn gọn mình là ai, có quan hệ thế nào với cha mẹ họ, và rằng cha mẹ họ từng quý nhà mình. Tránh nhắc tới số tiền, vì dễ khiến gia chủ bối rối như đang được nhắc nợ.

Bố mẹ già yếu không đi được thì con cái có đi thay được không?

Được, và nên nói rõ mình đi thay cho bố mẹ để gia chủ hiểu vì sao mình có mặt. Sau đó ghi vào sổ là ai đã đi, đi thay cho ai, để mối đi lại có người tiếp nối rõ ràng.

Có nên gạch bỏ dòng của người đã mất trong sổ hiếu hỉ không?

Không nên. Giữ dòng gốc và thêm ghi chú trạng thái, năm mất, tên con cháu sẽ đi lại về sau. Dòng đó giúp người giữ sổ đời sau biết phải đi lại với ai và vì sao.

Muốn dừng đi lại với nhà người đã mất thì có bị coi là bạc bẽo không?

Không nhất thiết. Nếu hai nhà chỉ quen qua người đã mất hoặc con cháu họ ở rất xa, có thể giữ mức tối thiểu như gửi viếng khi có tang. Quan trọng là quyết định có ý thức và ghi lý do vào sổ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138