Muốn bỏ lệ ghi sổ tiền mừng trong gia đình thì nên bắt đầu bằng việc tách rõ mình muốn bỏ phần nào: bỏ ghi số tiền nhưng vẫn ghi tên người đến, bỏ ghi sổ cho các dịp nhỏ, hay thôi nhận phong bì hẳn. Sau đó nói chuyện với bố mẹ và người cùng nhà để có sự đồng ý, bỏ dần chứ không bỏ ngang, và vẫn giữ trách nhiệm đáp lễ cho những khoản đã nhận trong sổ cũ.
Ngày càng nhiều người trẻ thấy việc ghi sổ tiền mừng có vẻ tính toán, nặng nề, như biến tình cảm thành sổ sách. Mong muốn bỏ lệ là chính đáng, nhưng sổ hiếu hỉ không chỉ là chuyện của một người: nó gắn với bố mẹ, họ hàng, và với những người đã đi lại với nhà mình nhiều năm. Bài này giúp cân nhắc kỹ trước khi bỏ, và làm cho êm nếu đã quyết.
Vì sao có người muốn bỏ lệ ghi sổ
Lý do thường gặp nhất là cảm giác tính toán. Mỗi lần mở sổ ra để xem người ta từng mừng mình bao nhiêu trước khi đi lại, người ta thấy mình như đang thanh toán một khoản nợ, và điều đó làm vơi đi niềm vui của dịp mừng. Với người trẻ lớn lên trong môi trường thành thị, quen với việc tặng quà không cần đáp lại, lệ có qua có lại có khi thấy như một gánh nặng.
Lý do thứ hai là sổ quá dài. Một gia đình đi lại nhiều, sau vài chục năm, sổ có hàng trăm dòng, mỗi năm hàng chục đám cưới, đám tang phải đi. Người giữ sổ thấy mình như người giữ sổ kế toán cho cả một mạng lưới, mệt mỏi và áp lực.
Lý do thứ ba là hoàn cảnh thay đổi: con cái ở xa, không còn sống trong cộng đồng cũ, nhiều cái tên trong sổ không còn ý nghĩa với thế hệ sau. Có người lại muốn tổ chức đám cưới, đầy tháng theo cách nhỏ gọn, không nhận phong bì, nên thấy sổ không còn cần thiết. Hiểu rõ lý do của mình giúp chọn đúng cách bỏ, vì mỗi lý do dẫn tới một cách làm khác.
Bỏ phần nào, giữ phần nào
Bỏ lệ ghi sổ không nhất thiết là bỏ hết. Có nhiều mức, và phần lớn gia đình thấy hợp với một mức ở giữa. Bảng dưới so sánh các mức để chọn.
| Mức | Bỏ gì | Giữ gì | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhẹ nhất | Không ghi số tiền | Vẫn ghi tên người đến, dịp nào | Vẫn biết ai đã có lòng, không còn so con số |
| Thu gọn | Không ghi các dịp nhỏ như thăm ốm, tân gia | Ghi cưới, tang, mừng thọ | Đỡ việc nhưng vẫn giữ các mối chính |
| Không nhận phong bì | Thông báo không nhận tiền mừng | Có thể ghi tên khách đến | Cần nói rõ từ thiệp mời |
| Bỏ hẳn | Không ghi gì nữa | Không có | Dễ quên người đã đến, khó đáp lễ sau này |
Mức nhẹ nhất thường là lựa chọn dễ chấp nhận với cả bố mẹ. Nó giữ được điều quan trọng nhất của sổ nghĩa tình là nhớ ai đã đến với mình, mà bỏ được phần khiến người ta khó chịu nhất là con số. Khi đến lượt đáp lễ, mình đi theo độ thân và khả năng, không phải theo con số cũ.
Nói chuyện với bố mẹ và người trong nhà
Với nhiều bố mẹ, sổ hiếu hỉ là cách họ đã giữ quan hệ cả đời, và đề nghị bỏ sổ dễ bị nghe thành chê cách sống của họ. Vì vậy, câu chuyện nên bắt đầu bằng sự trân trọng, không bằng lời phê phán. Ví dụ: "Con thấy bố mẹ giữ sổ kỹ lắm, nhờ vậy mà nhà mình chưa bao giờ sót ai. Nhưng con với nhà con ở xa, con sợ không giữ được kỹ như bố mẹ. Con muốn ghi theo cách đơn giản hơn, bố mẹ thấy được không ạ?"
Nên phân biệt sổ của bố mẹ với sổ của mình. Bỏ lệ ghi sổ cho gia đình nhỏ của mình không có nghĩa là bố mẹ phải bỏ sổ của họ. Nhiều mâu thuẫn được gỡ khi người con nói rõ: sổ của bố mẹ vẫn giữ nguyên, con vẫn đi lại các mối của bố mẹ khi bố mẹ cần, chỉ là với các việc của riêng con thì con ghi theo cách khác.
Người cùng nhà, như vợ hoặc chồng, cũng cần đồng ý. Nếu một người muốn bỏ còn người kia vẫn muốn ghi, thường nên chọn mức nhẹ nhất: vẫn ghi tên, không ghi số, hoặc một người ghi riêng cho mình.
Bỏ dần chứ không bỏ ngang
Bỏ ngang, tức là từ hôm nay thôi không ghi gì nữa, thường gây ra những rắc rối không lường trước. Bỏ dần theo trình tự dưới đây êm hơn:
- Rà lại sổ cũ, đánh dấu những khoản đã nhận mà chưa đáp lễ.
- Quyết định mức bỏ phù hợp, như đã bàn ở bảng trên, và bàn với người trong nhà.
- Bắt đầu áp dụng từ một dịp cụ thể, như đám cưới của chính mình hoặc đầy tháng con đầu lòng, và ghi rõ trong sổ cũ từ ngày đó nhà mình chuyển sang cách mới.
- Giữ sổ cũ cho tới khi các khoản cần đáp lễ đã được đáp, không vứt bỏ.
- Sau một vài năm, xem lại: cách mới có ổn không, có ai bị sót không, có cần điều chỉnh không.
Điều quan trọng là không để việc bỏ sổ thành việc bỏ quên những người đã có lòng với mình. Bỏ lệ ghi số tiền là thay đổi cách nhớ, không phải thôi nhớ.
Cũng không cần thông báo rộng rãi rằng nhà mình đã bỏ lệ ghi sổ. Người ngoài không cần biết nhà mình ghi chép thế nào; điều họ thấy chỉ là nhà mình vẫn có mặt khi họ có việc. Nói ra nhiều khi còn khiến người khác nghĩ nhà mình đang chê lệ cũ, hoặc đang ngầm báo rằng sẽ không đáp lễ nữa.
Các khoản đáp lễ còn lại trong sổ cũ
Dù bỏ lệ từ nay, những người đã mừng nhà mình trước đó vẫn đã mừng theo cách nghĩ có qua có lại. Họ không biết và không đồng ý với việc nhà mình đổi cách. Vì vậy, các khoản đã nhận trong sổ cũ vẫn nên được đáp lễ khi họ có việc, theo cách nhà mình vẫn làm trước đây.
Cách gọn là lập một danh sách ngắn từ sổ cũ: những người đã mừng nhà mình mà nhà mình chưa có dịp đáp. Danh sách này nhỏ hơn nhiều so với cả cuốn sổ, dễ theo dõi, và có thể đặt trong ghi chú điện thoại. Mỗi khi đáp lễ một người, gạch tên đó đi. Khi danh sách hết, nhà mình đã hoàn toàn chuyển sang cách mới mà không nợ ai.
Với những dòng quá cũ, người đã mất liên lạc hoặc đã mất, xử lý như bất kỳ gia đình nào giữ sổ: giữ lại để nhớ, đáp lại khi có dịp, không áy náy khi không thể.
Nếu bố mẹ còn đang giữ sổ chung cho cả nhà, việc này nên làm cùng bố mẹ. Bố mẹ biết rõ nhất ai là người mừng thay cho cả gia đình, ai mừng riêng cho con, và những khoản nào đã được bố mẹ đáp lại từ lâu mà sổ chưa kịp ghi.
Tổ chức việc mà không nhận phong bì: báo trước cho khéo
Nếu chọn mức không nhận phong bì cho đám cưới, đầy tháng hay tân gia của mình, cần báo rõ từ trước, thường là ngay trên thiệp mời hoặc trong lời mời trực tiếp. Một câu ngắn như "gia đình xin phép không nhận quà mừng, sự có mặt của anh chị là niềm vui lớn nhất" là đủ. Không báo trước thì khách vẫn mang phong bì, và việc từ chối tại chỗ sẽ khiến cả hai bên ngượng.
Dù đã báo, vẫn sẽ có người mang phong bì, nhất là người lớn tuổi, vì với họ đi đám không mừng là thiếu lễ. Gia đình nên chuẩn bị sẵn cách xử lý: nhận với lời cảm ơn và ghi lại, hoặc nhờ người thân nhẹ nhàng gửi lại sau tiệc. Ép trả tại chỗ trước mặt nhiều người thường làm người mừng mất mặt.
Không nhận phong bì cũng không có nghĩa là khi người khác có việc, nhà mình thôi đi mừng. Nhiều người khách đã không mừng nhà mình vẫn sẽ mời nhà mình, và lúc đó nhà mình đi theo độ thân, không cần tính toán.
Cái giá của việc bỏ sổ và cách giữ lại điều quan trọng
Bỏ sổ có cái giá của nó. Sau vài năm, người ta quên ai đã đến dự đám cưới mình, ai đã đến viếng khi bố mẹ mất, ai đã gửi quà khi con mới sinh. Đến khi những người đó có việc, mình có thể không nhớ ra mà đi, hoặc nhớ ra mà không biết mối quan hệ từng như thế nào. Với những người đã có mặt trong lúc mình buồn nhất, như đám tang, việc quên này là điều đáng tiếc.
Vì vậy, kể cả khi bỏ hẳn việc ghi tiền, nhiều gia đình vẫn giữ một danh sách những người đã đến với mình trong các dịp lớn, nhất là việc tang. Danh sách đó không phải sổ nợ, mà là sổ nhớ ơn. Nó giữ lại phần tốt đẹp nhất của lệ ghi sổ, là chữ nghĩa và chữ tình, mà bỏ đi phần làm người ta khó chịu, là con số. Cách ghi ấy cũng dễ được bố mẹ chấp nhận hơn, vì nó cho thấy con cái không bỏ đi lệ cũ mà chỉ giữ lại theo cách của mình.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ lệ ghi sổ tiền mừng có bị coi là thiếu lễ không?
Không nhất thiết, nếu vẫn nhớ người đã đến và vẫn đáp lễ những khoản đã nhận. Nhiều gia đình chỉ bỏ ghi số tiền mà vẫn ghi tên người đến, giữ được nghĩa tình mà bỏ được cảm giác tính toán.
Muốn bỏ ghi sổ mà bố mẹ không đồng ý thì làm thế nào?
Bắt đầu bằng sự trân trọng cách bố mẹ đã giữ sổ, phân biệt sổ của bố mẹ với sổ của gia đình nhỏ mình. Thường chọn mức nhẹ nhất là vẫn ghi tên, không ghi số, sẽ dễ được bố mẹ chấp nhận.
Đã bỏ lệ ghi sổ thì những khoản nhận trước đây có còn phải đáp lễ không?
Nên đáp, vì người mừng trước đó đã mừng theo lệ có qua có lại. Lập một danh sách ngắn những người chưa đáp từ sổ cũ, đáp dần khi họ có việc và gạch tên khi đã đi.
Tổ chức đám cưới không nhận phong bì thì báo khách thế nào?
Báo từ trước, ngay trên thiệp mời hoặc trong lời mời, bằng một câu ngắn xin phép không nhận quà mừng. Vẫn chuẩn bị cách nhận nhẹ nhàng nếu có người lớn tuổi mang phong bì, tránh từ chối tại chỗ.
Có nên bỏ hẳn, không ghi gì nữa không?
Có thể, nhưng dễ quên những người đã đến với mình trong các dịp lớn, nhất là việc tang. Nhiều gia đình vẫn giữ một danh sách người đã đến để nhớ ơn, dù không ghi tiền.
Vợ muốn bỏ sổ, chồng vẫn muốn ghi thì sao?
Chọn mức ở giữa như vẫn ghi tên không ghi số, hoặc để người muốn ghi tự giữ sổ riêng. Quan trọng là cả hai cùng biết ai đã có lòng với nhà mình để không sót khi đáp lễ.