Ở công ty nhỏ không có quỹ hiếu hỉ, cách giữ cho đều là: mỗi khi có việc, một người đứng ra gom với một mức gợi ý chung, chủ công ty đi riêng phần "của công ty", và có một sổ nhỏ ghi lại các lần đã gom để lần sau cùng loại việc thì đi gần như lần trước. Khi việc hiếu hỉ bắt đầu dày lên hoặc nhân sự đông hơn khoảng mười lăm người, đó là lúc nên chuyển sang lập quỹ.
Bài này dành cho văn phòng, xưởng, cửa hàng có vài người đến vài chục người, nơi chuyện hiếu hỉ vẫn đang làm theo kiểu "có việc thì góp". Các mức tiền trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ, quyết định thật tuỳ thu nhập và tập quán nơi bạn làm.
Công ty nhỏ không có quỹ: lệch ở đâu
Ở công ty vài người, mọi thứ có vẻ đơn giản: ai có việc thì cả nhóm biết ngay, góp nhau đi. Nhưng chính sự đơn giản đó làm phát sinh chênh lệch. Đám cưới đầu tiên trong năm, mọi người hào hứng, góp nhiều. Đến đám thứ tư cuối năm, ai cũng đã mỏi ví, gom được ít hơn hẳn. Người cưới sau thấy mình được đi ít, dù không nói ra, vẫn để lại một chút gợn.
Lệch thứ hai đến từ người đứng ra gom. Ở nhiều công ty nhỏ, người gom luôn là một người nhiệt tình, thường là kế toán hay chị phụ trách hành chính. Người đó nhớ mặt, nhớ việc, nhưng không ghi lại. Khi người đó nghỉ, mọi kinh nghiệm về "lần trước mình đi bao nhiêu" biến mất cùng.
Lệch thứ ba là giữa chủ và nhân viên. Chủ công ty có khi góp chung như một nhân viên, có khi đi riêng một phong bì lớn, có khi không đi. Mỗi lần một kiểu khiến nhân viên không biết phần của công ty đã có hay chưa, nên nhiều khi phong bì của tập thể được gom vội cho đủ mặt mà không ai chắc đã đủ chưa.
Ba cách giữ đều tay khi chưa có quỹ
Gom theo việc với mức gợi ý chung. Mỗi khi có việc, người gom thông báo mức gợi ý cho từng người theo loại việc, ví dụ giả định: việc tang một mức, việc cưới một mức. Ai thân thì thêm riêng ngoài phần gom. Mức gợi ý giúp tổng gom giữa các lần gần nhau, không phụ thuộc không khí lúc đó.
Mỗi người tự đi với mức sàn ngầm. Ở nhóm rất nhỏ, ba bốn người, có khi không cần gom, mỗi người tự đi. Nhưng nên có một thoả thuận miệng về mức tối thiểu để người mới vào biết, tránh chênh lệch quá lớn giữa người đi trước và người đi sau.
Kết hợp phần công ty và phần nhân viên. Chủ công ty đi một phần ổn định mang tên công ty cho mọi việc của nhân viên theo loại việc; nhân viên gom phần riêng của tập thể hoặc đi riêng. Cách này giúp mỗi nhân viên có việc đều nhận một phần như nhau từ công ty, bất kể lúc đó các đồng nghiệp đang dư hay kẹt.
Phần của chủ công ty và phần của nhân viên
Ở công ty nhỏ, chủ công ty thường vừa là đồng nghiệp vừa là người trả lương. Vì vậy phần của chủ nên được tách bạch rõ. Nếu chủ góp chung vào phong bì của nhân viên, phong bì đó trở nên lớn bất thường so với những lần chủ vắng mặt, và nhân viên khó biết tập thể thật sự đi bao nhiêu.
Một cách nhiều nơi dùng là chủ công ty quy định một mức "của công ty" cho từng loại việc, lấy từ chi phí của công ty hoặc tiền riêng của chủ, đi kèm phong bì ghi tên công ty. Mức này nên cố định và được nói rõ với nhân viên, ví dụ khi phổ biến nội quy hay chế độ. Như vậy, nhân viên nào gặp việc cũng biết chắc có một phần của công ty, không phụ thuộc chủ nhớ hay quên, có mặt hay đi vắng.
Phần của nhân viên lúc đó chỉ còn là tình cảm giữa đồng nghiệp với nhau, gom theo mức gợi ý hoặc đi riêng. Nếu chủ công ty thân riêng với nhân viên đó, chủ có thể đi thêm phần riêng của cá nhân, tách khỏi phần của công ty. Ghi chép rõ hai phần này giúp sau này khi chủ công ty có việc, nhân viên biết ai đã nhận gì để đáp lại cho phải.
Sổ nhỏ ghi các lần đã gom
Không có quỹ không có nghĩa là không cần sổ. Một trang giấy hoặc một bảng tính nhỏ ghi các lần đã gom giúp giữ đều tay qua nhiều năm. Ví dụ các cột và một dòng giả định:
| Cột | Ghi gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Ngày | Ngày đi đám | Tháng 5 |
| Người có việc | Tên, bộ phận | Anh R., kho |
| Việc | Loại việc | Tang bố |
| Mức gợi ý | Mức mỗi người được thông báo | Một mức tang đã thống nhất |
| Tổng gom | Tổng số tiền tập thể | 1,2 triệu |
| Số người góp | Bao nhiêu người tham gia | 8 người |
| Phần công ty | Có hay không, bao nhiêu | Có, phong bì riêng và vòng hoa |
| Ai đi | Người đại diện | Chị S. và anh T. |
Sổ này không ghi ai góp bao nhiêu, chỉ ghi tổng và số người. Mục đích là để lần sau, khi một đồng nghiệp khác có việc tương tự, người gom nhìn lại và giữ mức gần như vậy, chứ không phải để nhắc ai góp ít.
Người gom tự nguyện: làm sao cho đỡ mệt
Người gom ở công ty nhỏ thường làm thêm ngoài việc chính, không ai trả công. Một vài cách giúp việc này nhẹ hơn:
- Thống nhất mức gợi ý từ trước, ghi ở đầu sổ, để mỗi lần không phải tự nghĩ ra mức.
- Dùng một tin nhắn mẫu ngắn khi gom: việc gì, của ai, mức gợi ý, hạn chuyển, chuyển cho ai.
- Cho chuyển khoản với nội dung ghi tên người góp, đỡ phải nhận và đếm tiền mặt.
- Chốt hạn gom rõ ràng, sau hạn thì ai muốn thêm tự đi riêng.
- Ghi sổ ngay sau khi đi đám, đừng để dồn nhiều việc.
- Luân phiên người gom sau mỗi năm, bàn giao sổ cho người tiếp theo.
Người gom cũng nên được nói một lời cảm ơn công khai mỗi cuối năm, có khi kèm một món quà nhỏ của công ty. Việc không công mà được ghi nhận thì người làm sẽ làm lâu hơn và cẩn thận hơn.
Khi thu nhập trong công ty chênh nhau nhiều
Ở công ty nhỏ, chênh lệch thu nhập có khi rất lớn: quản lý, nhân viên văn phòng, thợ, người bán hàng, người làm thời vụ. Mức gợi ý chung nếu đặt theo người thu nhập cao sẽ thành gánh nặng với người thu nhập thấp; đặt theo người thu nhập thấp thì nhiều người thấy chưa đủ tình.
Cách nhiều nơi dùng là đặt mức gợi ý vừa với người thu nhập thấp nhất, và nói rõ ai muốn thêm thì đi riêng. Như vậy phần chung không ai bị ép, còn phần riêng thể hiện được độ thân. Người gom cũng không nên công bố từng người góp bao nhiêu, chỉ công bố tổng và số người, để người góp mức gợi ý không cảm thấy mình kém.
Với người làm thời vụ hoặc thử việc, nhiều nơi để họ tự chọn có tham gia hay không, không đưa vào danh sách nhắc. Khi họ có việc, công ty vẫn có thể đi phần của công ty nếu quy định như vậy, còn đồng nghiệp ai thân thì đi riêng.
Khi nào nên chuyển sang lập quỹ
Gom theo việc hợp với công ty rất nhỏ và ít việc. Một số dấu hiệu cho thấy đã đến lúc nên chuyển sang góp đều theo tháng:
- Số người vượt khoảng mười lăm, người gom không còn nhớ hết ai đã góp lần nào.
- Mỗi năm có từ bốn năm việc trở lên, có tháng dồn vài đám liền.
- Tổng gom giữa các lần chênh nhau rõ rệt dù cùng loại việc.
- Người gom bắt đầu ngại vì phải nhắc nhiều lần, hoặc không ai muốn nhận gom nữa.
- Có đồng nghiệp tỏ ra không vui vì thấy mình được đi ít hơn người trước.
Chuyển sang quỹ không có nghĩa là bỏ sổ nhỏ cũ. Chép phần tổng các lần đã gom vào trang đầu sổ quỹ mới, để người được đi trong thời gom theo việc vẫn được ghi nhận. Mức chi của quỹ mới cũng nên tham khảo mức gom trung bình của các lần trước, để không quá lệch với những gì đã quen.
Ghi vào sổ nghĩa tình của nhà mình
Ở công ty nhỏ, quan hệ đồng nghiệp thường gần gũi hơn ở cơ quan lớn, nhiều khi giống người nhà. Vì vậy sổ nghĩa tình của gia đình nên ghi kỹ hơn: mỗi lần mình góp vào phần gom chung thì một dòng ngắn, mỗi lần đi riêng thì một dòng đầy đủ tên, việc, số tiền.
Khi nhà mình có việc, ghi riêng phần của công ty, phần tập thể gom và phần riêng của từng đồng nghiệp. Ba phần này đáp lại theo ba cách khác nhau: phần công ty thì cảm ơn chủ; phần tập thể thì tham gia gom đều khi người khác có việc; phần riêng thì đi riêng lại khi họ có việc.
Công ty nhỏ cũng là nơi người ta hay rời đi để mở cửa hàng riêng, chuyển chỗ làm. Đồng nghiệp cũ ở công ty nhỏ thường giữ mối lâu hơn, nên những dòng sổ này có ích nhiều năm sau, khi một người bạn từng làm cùng xưởng gửi thiệp cưới con.
Câu hỏi thường gặp
Công ty nhỏ không có quỹ thì mỗi người nên góp bao nhiêu khi đồng nghiệp có việc?
Không có mức chung cho mọi nơi. Nhiều công ty thống nhất một mức gợi ý theo loại việc, vừa với người thu nhập thấp nhất, rồi ai thân thì đi thêm riêng. Mức gợi ý giúp các lần gom gần nhau, không phụ thuộc không khí lúc đó.
Chủ công ty có nên góp chung vào phong bì của nhân viên không?
Nên tách riêng. Chủ công ty đi một phần mang tên công ty với mức cố định theo loại việc, còn nhân viên gom phần của tập thể. Tách bạch giúp nhân viên nào có việc cũng nhận phần công ty như nhau và tập thể biết rõ mình đã đi bao nhiêu.
Có cần ghi sổ khi công ty không có quỹ hiếu hỉ không?
Nên có một sổ nhỏ ghi các lần đã gom: việc gì, của ai, tổng bao nhiêu, bao nhiêu người góp. Sổ này giúp lần sau đi gần mức lần trước và giữ được kinh nghiệm khi người gom nghỉ việc.
Người làm thời vụ có phải góp khi đồng nghiệp có việc không?
Thường là tự nguyện. Nhiều nơi không đưa người làm thời vụ hay thử việc vào danh sách nhắc góp, ai muốn thì góp. Khi họ có việc, phần của công ty vẫn có thể đi nếu quy định như vậy.
Khi nào công ty nhỏ nên lập quỹ hiếu hỉ?
Khi nhân sự vượt khoảng mười lăm người, mỗi năm có nhiều việc, tổng gom giữa các lần chênh lệch rõ hoặc người gom thấy quá tải. Lúc đó góp đều theo tháng giúp mọi người được đi như nhau và đỡ việc gom từng lần.
Có nên công bố ai góp bao nhiêu khi gom tiền đi đám không?
Không nên. Chỉ cần công bố tổng số tiền và số người tham gia. Công bố từng người dễ tạo so bì, nhất là khi thu nhập trong công ty chênh nhau nhiều.