Ghi sổ khai trương cần tách ba thứ: tiền mừng và quà là nghĩa tình, ghi vào sổ nghĩa tình; lẵng hoa ghi theo tên người gửi; còn đơn hàng ủng hộ là doanh thu, ghi ở sổ bán hàng nhưng đánh dấu tên người quen để nhớ. Gộp chung ba thứ vào một chỗ là cách nhanh nhất để vừa sai sổ sách cửa hàng, vừa quên mất ai đã đến ủng hộ ngày đầu.
Khai trương là dịp nửa tình nửa việc: người đến có họ hàng, bạn bè, hàng xóm, có cả đối tác, nhà cung cấp, khách quen từ chỗ cũ. Bài này hướng dẫn cách chuẩn bị trước ngày mở cửa, cách ghi từng loại, cách giữ thông tin lẵng hoa trước khi hoa héo, và cách đáp lễ khi đến lượt người ta khai trương. Con số trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao khai trương cần sổ riêng, không lẫn sổ bán hàng
Ngày khai trương, tiền vào cửa hàng từ nhiều ngả cùng lúc. Có người dúi phong bì đỏ mừng mở hàng, có người chuyển khoản kèm lời chúc buôn may bán đắt, có người mua một lúc vài món để ủng hộ, có người vừa mua vừa không lấy tiền thừa. Nếu tất cả dồn vào ngăn kéo thu ngân, cuối ngày chủ cửa hàng chỉ biết tổng tiền chứ không biết bao nhiêu là bán được, bao nhiêu là mừng.
Hệ quả thứ nhất là sổ sách kinh doanh sai ngay từ ngày đầu: doanh thu ngày khai trương phình to, chủ tiệm tưởng cửa hàng chạy tốt rồi tính toán nhập hàng, thuê người theo con số ảo. Hệ quả thứ hai là mất dấu nghĩa tình: vài tháng sau người bạn cũ mở quán, mình không nhớ ngày trước họ đã mừng bao nhiêu hay đã mua ủng hộ thế nào.
Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên là tiền mừng không đi vào ngăn kéo thu ngân. Nó có túi riêng, người nhận riêng, và đi vào sổ nghĩa tình của gia đình hoặc một trang khai trương riêng. Còn việc tiền mừng được hạch toán thế nào trong sổ sách của hộ kinh doanh, nếu cửa hàng có người làm kế toán, nên hỏi họ theo quy định hiện hành.
Chuẩn bị trước ngày mở cửa
Những việc dưới đây làm trong buổi tối trước khai trương, chủ yếu là phân việc cho người nhà.
- Cử một người nhà giữ việc nhận mừng: đứng gần cửa, nhận phong bì, quà, hướng dẫn chỗ đặt lẵng hoa. Người này không đứng quầy thu ngân.
- Chuẩn bị một túi hoặc hộp riêng cho phong bì mừng, để ở chỗ kín, không đặt cạnh ngăn kéo tiền bán hàng.
- Mở sẵn trang khai trương trong sổ nghĩa tình với các cột: người mừng, quan hệ, tiền, hiện vật hoặc hoa, có mua ủng hộ không, ghi chú.
- Dặn người đứng quầy: khi người quen mua ủng hộ, vẫn bán và ghi như mọi khách, nhưng đánh dấu tên họ vào một ghi chú riêng để cuối ngày chép sang sổ nghĩa tình.
- Thống nhất cách xử lý chuyển khoản: tin chuyển khoản có nội dung chúc mừng thì để riêng, không tính vào doanh thu.
Nếu cửa hàng dùng chung một tài khoản nhận tiền cho cả bán hàng và mừng, cuối ngày cần đọc từng giao dịch để tách. Việc này mất chừng nửa giờ nhưng tránh được sai số cả tháng.
Lẵng hoa, kệ hoa: ghi trước khi hoa héo
Chụp ảnh từng lẵng kèm thẻ tên người gửi. Kệ hoa khai trương thường có dải ruy băng hoặc tấm thẻ ghi tên người tặng. Chỉ vài ngày sau hoa héo, ruy băng bị tháo, thông tin mất theo. Ngay trong buổi sáng, chụp từng lẵng sao cho thấy thẻ tên, rồi chép sang sổ.
Ghi người gửi, không ghi tiệm hoa. Người cần nhớ là người đặt hoa. Nếu thẻ chỉ ghi tên công ty, thêm một dòng ghi chú ai trong công ty đó là người mình quen.
Lẵng hoa gửi kèm phong bì. Có người gửi hoa và còn mừng thêm phong bì. Ghi cả hai trên cùng một dòng để khỏi tưởng là hai người khác nhau.
Lẵng hoa đến muộn hoặc gửi trong tuần. Không ít người đặt hoa giao vào hôm sau vì bận. Vẫn ghi vào trang khai trương, cột ngày ghi đúng ngày nhận, để trang này gom trọn mọi tình cảm dành cho dịp mở cửa hàng chứ không chỉ riêng buổi sáng đầu tiên.
Hoa của tập thể. Lẵng hoa của nhóm bạn, hội đồng hương, phòng ban cũ thì ghi tên tập thể kèm tên vài người đại diện. Khi một thành viên trong nhóm khai trương, mình biết đó là người từng góp hoa cho mình.
Đơn hàng ủng hộ: nghĩa tình nhưng vẫn là doanh thu
Người quen đến mua ủng hộ ngày khai trương là kiểu mừng rất Việt và rất thiết thực. Nhưng về bản chất, họ đã trả tiền cho hàng hoá, nên khoản này là doanh thu, ghi trong sổ bán hàng như mọi đơn khác. Sai lầm hay gặp là ghi nó vào sổ nghĩa tình như một khoản mừng, khiến về sau mình tưởng họ đã mừng một số tiền lớn.
Cách ghi đúng: sổ bán hàng ghi đơn bình thường, còn sổ nghĩa tình ghi một dòng "mua ủng hộ ngày khai trương" kèm mô tả ngắn như mua nhiều hay mua tượng trưng, không cần ghi số tiền đơn hàng. Thông tin này giúp mình nhớ ai đã đến ủng hộ, để khi họ mở cửa hàng, mình cũng đến mua lại.
Có trường hợp khách mua rồi không lấy tiền thừa hoặc trả dư "coi như mừng". Phần dư đó mới là tiền mừng. Người đứng quầy ghi lại số dư và tên người, cuối ngày chép sang sổ nghĩa tình. Ví dụ giả định: một người bạn mua đơn 350 nghìn, đưa 500 nghìn và bảo khỏi thối; sổ bán hàng ghi 350 nghìn, sổ nghĩa tình ghi bạn ấy mua ủng hộ và mừng thêm 150 nghìn.
Đối tác, nhà cung cấp mừng: nghĩa tình hay quan hệ công việc
Một phần khách khai trương là người làm ăn: nhà cung cấp hàng, chủ mặt bằng, đơn vị thi công, bạn hàng cũ. Họ mừng vì quý, nhưng cũng vì quan hệ kinh doanh. Vẫn nên ghi vào trang khai trương, nhưng cột quan hệ ghi rõ "nhà cung cấp", "chủ nhà cho thuê", để sau này phân biệt với bạn bè, họ hàng.
Khi những người này có việc, chẳng hạn khai trương chi nhánh mới hay có việc hiếu hỉ trong nhà, cách đáp lễ thường theo kiểu quan hệ công việc: lẵng hoa, lời chúc, có mặt nếu được mời. Không cần đáp lễ y hệt như với người thân. Nếu cửa hàng có quan hệ làm ăn lâu dài với họ, cũng nên lưu ý tránh những khoản mừng có thể bị hiểu là ràng buộc lợi ích.
Với nhân viên của chính cửa hàng góp tiền mừng chủ, nhiều chủ tiệm chọn cảm ơn và mời một bữa thay vì nhận tiền, vì quan hệ chủ và người làm công khác với quan hệ bạn bè. Việc này tuỳ cách mỗi người, nhưng nếu đã nhận thì vẫn ghi lại để khi nhân viên có việc cưới hỏi, mình nhớ mà đi lại cho hậu.
Cuối ngày khai trương: đối chiếu ba nguồn trước khi nghỉ
Ngày khai trương thường kết thúc muộn và mệt, nhưng nếu để sang hôm sau, các mẩu ghi chú rời rạc sẽ lẫn với việc bán hàng ngày thứ hai. Dành nửa giờ cuối ngày theo thứ tự sau:
- Đếm túi phong bì mừng. Bóc từng phong bì, ghi số tiền và tên vào trang khai trương. Phong bì không tên để riêng, đánh số, ghi chú những người có thể đã đưa.
- Đọc lịch sử chuyển khoản trong ngày. Tách các khoản có lời chúc mừng ra khỏi tiền bán hàng, chép tên người chuyển sang sổ nghĩa tình.
- Đọc ghi chú của người đứng quầy. Những ai mua ủng hộ, ai trả dư không lấy tiền thừa, chép vào cột tương ứng.
- Xem lại ảnh chụp các lẵng hoa. Chép tên người gửi, đánh dấu ai vừa gửi hoa vừa mừng phong bì.
- Cộng tổng tiền bán hàng thật. Lấy tiền trong ngăn kéo và tài khoản trừ đi các khoản đã xác định là tiền mừng, ra con số doanh thu đúng của ngày đầu.
Đối chiếu xong, chủ cửa hàng có hai con số tách bạch: bán được bao nhiêu và được mừng bao nhiêu. Con số thứ nhất dùng để tính chuyện kinh doanh, con số thứ hai thuộc về nghĩa tình và không nên dùng để đánh giá cửa hàng có triển vọng hay không.
Đáp lễ khi đến lượt người ta khai trương
Khi một người từng mừng cửa hàng mình mở quán, mở tiệm, cách đáp lễ tự nhiên nhất là đến ủng hộ: mua hàng, dùng dịch vụ, giới thiệu cho người quen. Đây là kiểu đáp lễ mà người kinh doanh quý nhất, vì nó giúp họ thật sự trong những ngày đầu khó khăn.
Tra sổ xem ngày trước họ mừng gì. Nếu họ gửi lẵng hoa, gửi lại một lẵng là phù hợp. Nếu họ mừng phong bì, có thể mừng phong bì kèm mua ủng hộ. Nếu họ chỉ đến mua ủng hộ, mình đến mua lại là đủ, không cần cố thêm phong bì cho bằng.
Sau khi đi, ghi vào cột đáp lễ. Riêng với cửa hàng, việc ủng hộ không dừng ở ngày khai trương; người làm ăn nhớ rất lâu những ai quay lại mua lần hai, lần ba. Một dòng ghi chú như "thỉnh thoảng ghé mua" giúp mình giữ thói quen ấy. Còn nếu hai bên kinh doanh cùng mặt hàng và có thể cạnh tranh, một lẵng hoa chúc mừng và lời thăm hỏi là cách giữ hoà khí lịch sự nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tiền mừng khai trương có tính vào doanh thu cửa hàng không?
Về mặt ghi chép, nên tách tiền mừng khỏi doanh thu bán hàng để sổ sách kinh doanh không bị phình ảo. Còn cách hạch toán chính thức trong sổ sách của hộ kinh doanh, nếu có người làm kế toán, nên hỏi họ theo quy định hiện hành.
Người quen mua ủng hộ ngày khai trương có cần ghi vào sổ nghĩa tình không?
Nên ghi một dòng "mua ủng hộ" kèm mô tả ngắn, không cần ghi số tiền đơn hàng. Đơn đó vẫn là doanh thu và ghi ở sổ bán hàng. Ghi lại để khi họ mở cửa hàng, mình nhớ đến mua lại.
Lẵng hoa khai trương ghi sổ thế nào cho khỏi quên?
Chụp ảnh từng lẵng kèm thẻ tên ngay trong buổi sáng, rồi chép sang sổ với tên người đặt hoa. Hoa héo và ruy băng bị tháo chỉ sau vài ngày, lúc đó thông tin rất khó tìm lại.
Khách trả dư không lấy tiền thừa thì ghi sao?
Phần đúng giá đơn hàng ghi vào sổ bán hàng, phần dư khách nói là mừng thì ghi vào sổ nghĩa tình kèm tên người. Người đứng quầy nên ghi nhanh ra giấy để cuối ngày chép lại cho đúng.
Nhà cung cấp mừng khai trương thì đáp lễ ra sao?
Thường theo kiểu quan hệ công việc: lẵng hoa, lời chúc, có mặt khi được mời. Không cần đáp như với người thân. Ghi rõ quan hệ trong sổ để phân biệt với bạn bè, họ hàng.
Bạn từng mừng cửa hàng mình, nay bạn khai trương thì nên làm gì?
Đến ủng hộ bằng việc mua hàng hoặc dùng dịch vụ là cách đáp lễ người kinh doanh quý nhất. Họ gửi hoa thì gửi lại hoa, họ mừng phong bì thì có thể mừng kèm mua ủng hộ.