Khi tập thể cơ quan đến mừng hay viếng nhà mình, đáp lễ gồm ba phần: ghi sổ tách bạch phần của tập thể và phần riêng từng người, cảm ơn tập thể một cách giản dị sau khi việc xong, và đáp lại từng người đi riêng khi họ có việc. Phần của tập thể không cần trả lại bằng tiền cho ai; cách đáp lại là tiếp tục góp quỹ đều đặn và có mặt khi đến lượt đồng nghiệp khác có việc.
Bài này nói phần việc sau đám: ghi sổ, cảm ơn, đáp lễ theo đúng người. Bài không viết lời chúc, lời chia buồn hay nghi thức tang lễ. Các ví dụ tiền là giả định để minh hoạ cách ghi.
Ghi sổ ngay khi nhận: tách phần tập thể và phần riêng
Ở đám cưới hay đám tang, phong bì của cơ quan thường đến cùng lúc với phong bì riêng của vài đồng nghiệp, có khi do cùng một người cầm đến. Người ghi sổ của gia đình lúc bận rất dễ ghi gộp một dòng "cơ quan của chồng" rồi bỏ qua tên những người gửi riêng. Vài năm sau, khi một trong những đồng nghiệp đó có việc, nhà mình không còn cách nào biết họ từng gửi riêng.
Cách ghi đúng là: một dòng cho phần tập thể, ghi rõ tên đơn vị, ví dụ "phòng kinh doanh, công ty ..." kèm số tiền và hiện vật nếu có. Mỗi người gửi riêng một dòng với họ tên, phòng ban, số tiền. Nếu người cầm đến khác người gửi, ghi thêm "gửi qua anh ...". Nếu phần gửi riêng được gộp chung vào phong bì tập thể kèm mẩu giấy liệt kê tên, giữ lại mẩu giấy đó trong sổ.
Việc tách phần tập thể và phần riêng không chỉ để đáp lễ cho đúng. Nó còn giúp nhà mình nhìn rõ ai là người thật sự gắn bó trong cơ quan. Có những đồng nghiệp mình tưởng chỉ quen qua công việc nhưng lại là người gửi riêng khi nhà mình có tang; dòng sổ đó là lời nhắc để mình quý mối quan hệ ấy hơn.
Cảm ơn tập thể sau việc: giản dị là đủ
Sau đám cưới. Nhiều người mang bánh kẹo, trái cây đến cơ quan vào ngày đầu đi làm lại, kèm một lời cảm ơn ngắn trong nhóm chung. Không cần cầu kỳ; điều tập thể cần là biết phần của họ đã đến nơi và được trân trọng.
Sau đám tang. Thường đợi qua những ngày đầu, khi gia đình đã ổn định, rồi mới cảm ơn. Một lời cảm ơn trong nhóm chung hoặc gặp trực tiếp trưởng phòng và người giữ quỹ là phổ biến. Việc mang bánh kẹo sau đám tang tuỳ tập quán từng nơi, không bắt buộc.
Khi tập thể đã đi nhiều hơn mức thường. Ví dụ khi bạn ốm nặng và tập thể gom thêm ngoài quỹ. Lúc đó lời cảm ơn nên cụ thể hơn, gửi tới những người đã đứng ra gom, kèm thông tin ngắn về tình hình sức khoẻ để mọi người yên tâm.
Cảm ơn người đại diện. Người đi thay mặt tập thể đã bỏ thời gian, có khi đi xa. Một lời cảm ơn riêng với họ là điều nhỏ nhưng được nhớ lâu.
Không cảm ơn bằng tiền. Một số người muốn mời cả phòng một bữa ăn để đáp lại. Không sai, nhưng nên giữ ở mức nhẹ nhàng; bữa ăn quá to dễ làm phần của tập thể trở thành một món nợ, và tạo áp lực cho người có việc sau.
Đáp lại phần tập thể: góp đều và có mặt
Phần của tập thể không có người cụ thể để đáp lại. Nó là kết quả của nhiều người góp nhỏ suốt nhiều tháng. Vì vậy cách đáp lại tự nhiên nhất là tiếp tục làm phần của mình: góp quỹ đều đặn, không nộp chậm, và khi đồng nghiệp khác có việc thì có mặt nếu được, nhận đi đại diện khi tập thể cần.
Người vừa được tập thể đi thường thấy mình nợ một điều gì đó và muốn đi riêng với tất cả các đồng nghiệp trong những lần sau. Điều này không cần. Nếu ai cũng nghĩ như vậy thì quỹ chung mất đi ý nghĩa, mỗi việc lại thành hàng chục phong bì riêng. Chỉ cần đi riêng với những người đã đi riêng nhà mình.
Một cách đáp lại nữa ít người nghĩ tới là nhận việc giữ quỹ hoặc kiểm sổ khi tập thể cần người. Những việc không công này giúp quỹ chạy được, và là cách đóng góp lại cho chính cái quỹ đã từng đi nhà mình.
Đáp lại từng người đã đi riêng
Phần riêng thì có người cụ thể, nên cần một cách theo dõi để không bỏ sót. Cách làm thủ công đơn giản bằng sổ:
- Sau khi ghi sổ xong, lọc riêng danh sách đồng nghiệp đã đi riêng nhà mình trong dịp đó, ghi vào một trang "cần đáp lễ".
- Bên cạnh mỗi tên, ghi những gì mình biết: đã lập gia đình chưa, bố mẹ còn không, con cái bao nhiêu tuổi, để biết trước những dịp có thể đến.
- Khi có tin việc của người đó, mở sổ xem lần trước họ đi nhà mình dịp gì, bao nhiêu, cách đây bao lâu.
- Quyết mức đi dựa trên dòng sổ, độ thân hiện tại và khả năng của nhà mình; ghi lại ngay khoản mình đi.
- Đánh dấu dòng đó là đã đáp lễ, nhưng không xoá; quan hệ còn tiếp tục và có thể có lượt sau.
Danh sách "cần đáp lễ" nên mang theo khi chuyển việc. Đồng nghiệp cũ có thể có việc vài năm sau khi mình đã đi nơi khác, và đó chính là lúc sổ phát huy tác dụng nhiều nhất.
Nhận gì và đáp lại thế nào: bảng tham khảo
Bảng tóm tắt cách nhiều gia đình đáp lại từng loại khoản nhận được từ nơi làm việc. Chỉ là tham khảo, mỗi nhà, mỗi nơi có cách riêng.
| Nhận được | Ghi sổ | Đáp lại |
|---|---|---|
| Phong bì của quỹ phòng ban | Một dòng ghi tên đơn vị | Góp quỹ đều, có mặt khi người khác có việc |
| Vòng hoa, lẵng hoa của cơ quan | Ghi cùng dòng tập thể, phần hiện vật | Cảm ơn chung, không cần đáp riêng |
| Phong bì riêng của đồng nghiệp | Mỗi người một dòng | Đi riêng khi người đó có việc |
| Đồng nghiệp đến phụ việc, không có phong bì | Ghi chú tên và việc đã giúp | Đến giúp lại khi họ cần, cảm ơn riêng |
| Lãnh đạo đến dự với tư cách cơ quan | Ghi chú cùng dòng tập thể | Cảm ơn khi gặp, không cần đáp riêng |
| Lãnh đạo gửi phong bì riêng | Một dòng riêng | Đáp lại như mọi người đi riêng, theo khả năng |
Dòng "đến phụ việc" đáng chú ý. Trong đám tang, có đồng nghiệp không gửi phong bì riêng nhưng đến trực đêm, lo khách, bê bàn ghế. Đây là phần nghĩa tình rất lớn, không quy ra tiền được, và rất dễ bị quên nếu sổ chỉ ghi tiền.
Hai vợ chồng hai cơ quan: ai đáp lễ phần nào
Đám cưới, đám tang của một gia đình thường có cả cơ quan của chồng lẫn cơ quan của vợ đến. Thêm vào đó là cơ quan của bố mẹ nếu bố mẹ còn đi làm, có khi cả nơi làm của anh chị em ruột. Một cuốn sổ ghi chung tất cả dễ khiến mọi người trong nhà lẫn lộn đâu là mối của ai.
Cách đơn giản là thêm một cột "mối của ai" trong sổ: chồng, vợ, bố, mẹ, hay chung. Phần tập thể của cơ quan chồng thì chồng lo cảm ơn và tiếp tục góp quỹ ở đó; phần của cơ quan vợ thì vợ lo. Phần riêng của từng đồng nghiệp cũng theo người đó mà đáp. Khi đồng nghiệp của chồng có việc, người chồng mở sổ xem, quyết định và đi; người vợ không cần phải nhớ hết tên đồng nghiệp bên chồng.
Có những lúc ranh giới không rõ. Ví dụ đồng nghiệp của chồng nhưng đã thân cả gia đình, hai nhà qua lại, con cái chơi với nhau. Lúc đó ghi là "chung" và đáp lễ với tư cách gia đình. Điều quan trọng là vợ chồng thống nhất trước cách ghi, để khi một người bận hoặc đi xa, người kia mở sổ vẫn hiểu.
Với cơ quan của bố mẹ, nhất là trong đám tang của ông bà, phần đáp lễ thuộc về bố mẹ. Con cái chỉ nên ghi đúng và đưa lại phần sổ đó cho bố mẹ, không tự đi đáp thay nếu không được nhờ.
Khi đã nghỉ việc mà cơ quan cũ vẫn đến
Có lúc nhà mình có việc khi mình đã rời cơ quan cũ vài năm, vậy mà tập thể cũ vẫn cử người đến hoặc vài đồng nghiệp cũ rủ nhau đến. Đây là điều đáng trân trọng hơn cả, vì không còn quỹ nào ràng buộc họ. Ghi vào sổ thật đầy đủ: ai đến, đến với tư cách gì, có phong bì không.
Cách đáp lại trong trường hợp này là cá nhân hoá hơn. Nhắn tin cảm ơn riêng từng người. Khi họ có việc, cố gắng có mặt hoặc gửi phần riêng, dù đã lâu không gặp. Nếu tập thể cũ có thói quen họp mặt cựu nhân viên, nhận lời đến một lần để gặp lại cũng là một cách đáp lễ.
Ngược lại, nếu cơ quan cũ không đến thì cũng không có gì để buồn. Khi đã nghỉ, quan hệ với tập thể tự nhiên lỏng ra, và nhiều người đơn giản là không biết tin. Sổ nghĩa tình giúp mình nhìn rõ ai còn giữ mối, chứ không phải để đếm ai đã quên mình.
Câu hỏi thường gặp
Cơ quan đi mừng cưới rồi có cần mời cả phòng ăn để cảm ơn không?
Không bắt buộc. Nhiều người chỉ mang bánh kẹo, trái cây đến chia trong ngày đầu đi làm lại kèm một lời cảm ơn. Bữa ăn nếu có nên giữ nhẹ nhàng để không tạo áp lực cho đồng nghiệp có việc sau.
Có cần đáp lễ riêng cho từng người trong quỹ chung không?
Không cần. Phần quỹ là của tập thể; cách đáp lại là tiếp tục góp đều và có mặt khi người khác có việc. Chỉ những đồng nghiệp gửi riêng ngoài quỹ mới cần được đáp lại riêng khi họ có việc.
Sau đám tang bao lâu thì cảm ơn cơ quan là phù hợp?
Thường là khi gia đình đã ổn định và bạn đi làm lại, có thể vài ngày đến vài tuần tuỳ hoàn cảnh. Một lời cảm ơn trong nhóm chung hoặc trực tiếp với trưởng phòng và người giữ quỹ là đủ.
Ghi sổ thế nào khi phong bì cơ quan gộp cả phần gửi riêng?
Nếu có mẩu giấy liệt kê tên, tách thành một dòng cho tập thể và mỗi người một dòng riêng, giữ mẩu giấy trong sổ. Nếu không có, hỏi lại người đại diện hoặc người giữ quỹ để biết ai đã gửi kèm.
Lãnh đạo gửi phong bì riêng thì đáp lại thế nào cho phải?
Ghi như mọi phần riêng khác và đáp lại khi lãnh đạo có việc theo khả năng của nhà mình. Không cần đi quá tay để tỏ lòng biết ơn; điều quan trọng là có mặt hoặc gửi phần riêng đúng lúc.
Đồng nghiệp đến giúp đám tang mà không gửi tiền thì ghi sổ không?
Nên ghi, vì công sức như trực đêm, đón khách, lo việc là phần nghĩa tình lớn. Ghi tên và việc họ đã giúp, để khi nhà họ có việc, bạn nhớ đến giúp lại hoặc ít nhất có lời cảm ơn riêng.