Đã góp quỹ chung cơ quan thì về nguyên tắc phần "của tập thể" đã được lo, bạn không bắt buộc đi thêm. Người ta thường đi riêng khi thân thiết, làm việc sát nhau hằng ngày, được mời bằng thiệp riêng, hoặc khi người đó từng đi riêng nhà mình trước đây. Những trường hợp còn lại, phần của quỹ là đủ và không ai nên bị trách vì không đi thêm.
Bài này giúp bạn phân biệt hai lớp quan hệ ở nơi làm việc, đưa ra vài tình huống hay gặp, cách đi riêng sao cho không lẫn với phần tập thể và cách ghi vào sổ nghĩa tình của nhà mình. Số tiền nêu trong bài là ví dụ giả định, quyết định thật tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi bạn sống.
Hai lớp quan hệ ở nơi làm việc
Ở cơ quan, mỗi người có hai lớp quan hệ với đồng nghiệp. Lớp thứ nhất là quan hệ công việc: cùng phòng, cùng đơn vị, gặp nhau ở cuộc họp, ở hành lang. Quỹ hiếu hỉ sinh ra để lo cho lớp này, sao cho ai cũng nhận được một sự quan tâm như nhau từ tập thể. Lớp thứ hai là quan hệ riêng: người ngồi cạnh bàn mấy năm, người từng giúp mình lúc khó, người đã đến nhà mình chơi, người mà con cái hai nhà quen nhau.
Câu hỏi "góp quỹ rồi có cần đi riêng không" thật ra là câu hỏi: với người này, mình đang ở lớp nào. Nếu chỉ ở lớp một, phần quỹ chính là phần của mình, không thiếu gì. Nếu đã bước sang lớp hai, phần quỹ không còn nói hết được tình cảm, và nhiều người muốn gửi thêm một phong bì riêng hoặc đến dự với tư cách cá nhân.
Điều cần tránh là lẫn hai lớp này. Có người nghĩ đã góp quỹ thì coi như xong cả với người bạn thân nhất ở cơ quan, để rồi khi chính mình có việc lại ngạc nhiên vì người kia gửi riêng mà mình chưa từng gửi lại. Ngược lại, có người thấy phải đi riêng với tất cả mọi người, tháng nào cũng mấy phong bì, rồi mệt mỏi và sinh ra ngại việc hiếu hỉ. Nhận ra hai lớp quan hệ giúp mình đặt đúng chỗ mỗi khoản đi.
Những trường hợp người ta thường đi thêm phần riêng
Được mời bằng thiệp riêng hoặc lời mời trực tiếp. Khi đồng nghiệp gửi thiệp ghi tên bạn hoặc mời riêng, họ đang coi bạn ở lớp quan hệ riêng. Nhiều người khi đó đến dự và mang phong bì riêng, phần quỹ vẫn đi theo đường tập thể.
Làm việc sát nhau hằng ngày trong thời gian dài. Cùng một nhóm dự án, ngồi cạnh nhau, chia nhau ca trực nhiều năm. Mức độ gắn bó này thường vượt ra ngoài phạm vi quỹ chung.
Người đó từng đi riêng nhà mình. Đây là lúc sổ nghĩa tình của gia đình phát huy tác dụng. Mở sổ ra, thấy đồng nghiệp này từng gửi phong bì riêng khi nhà mình cưới hay có tang, thì lệ có qua có lại gợi ý mình nên đáp lại tương xứng.
Việc lớn và bất ngờ của người thân thiết. Tang bố mẹ, người thân nằm viện dài ngày, những lúc gia đình cần sự có mặt hơn là phong bì. Đi riêng lúc này nhiều khi là đến thăm, phụ một tay, phần tiền chỉ là phụ.
Quan hệ đã sang mức gia đình. Hai nhà đã qua lại, vợ chồng con cái biết nhau. Khi đó việc hiếu hỉ không còn là chuyện cơ quan mà là chuyện giữa hai gia đình, và nhà mình thường đi theo tư cách gia đình.
Khi nào phần quỹ chung là đủ
Ngược lại, có những trường hợp đi thêm phần riêng không cần thiết, thậm chí khiến người nhận ngại vì phải đáp lại nhiều người:
- Bạn chỉ biết tin qua thông báo chung trong nhóm cơ quan, không có lời mời riêng.
- Người có việc ở phòng ban khác, hai bên ít làm việc trực tiếp.
- Bạn mới vào cơ quan chưa lâu, chưa có quan hệ riêng nào với người đó.
- Việc nhỏ như ốm vài hôm, quỹ đã đại diện thăm hỏi đầy đủ.
- Trong sổ nhà mình không có dòng nào cho thấy người đó từng đi riêng.
Đi riêng trong những trường hợp này không sai, nhưng cũng không nên tự tạo áp lực. Người nhận được quá nhiều phong bì riêng từ những người không thân thường thấy nặng lòng vì sau này phải đáp lại từng người. Giữ phần riêng cho những mối thật sự riêng là cách nhẹ nhàng cho cả hai phía.
Một vài tình huống hay gặp và cách nhiều người chọn
Bảng dưới đây không phải quy tắc, chỉ là cách nghĩ nhiều người dùng để tham khảo. Mỗi cơ quan, mỗi vùng có thói quen riêng.
| Tình huống | Phần quỹ chung | Phần riêng thường gặp |
|---|---|---|
| Đồng nghiệp cùng phòng cưới, gửi thiệp tận tay | Quỹ đi theo mức chung | Đến dự, mang phong bì riêng |
| Đồng nghiệp phòng khác cưới, báo chung trong nhóm | Quỹ đơn vị đi | Thường không đi riêng |
| Tang bố mẹ người ngồi cạnh bàn nhiều năm | Quỹ đi kèm vòng hoa nếu quy chế có | Đến viếng, có thể gửi phong bì riêng |
| Đồng nghiệp sinh con | Quỹ đi theo mức chung | Người thân thiết đến thăm, quà nhỏ hoặc phong bì |
| Đồng nghiệp nghỉ hưu | Quỹ tặng quà chung | Người từng làm cùng lâu năm tặng thêm quà riêng |
| Người từng đi riêng nhà mình có việc | Quỹ đi theo mức chung | Mở sổ, đáp lại tương xứng với lần trước |
Điểm chung của các cách chọn trên: phần quỹ không bao giờ thay cho phần riêng khi quan hệ đã là quan hệ riêng, và phần riêng không cần xuất hiện khi quan hệ chỉ dừng ở công việc.
Đi riêng thì đi sao cho khỏi lẫn với phần tập thể
Lẫn phần riêng với phần quỹ là chuyện hay gặp, nhất là khi một người vừa đại diện tập thể vừa có phần riêng của mình. Những bước dưới đây giữ cho hai khoản tách bạch:
- Dùng hai phong bì khác nhau. Phong bì tập thể ghi tên tập thể, phong bì riêng ghi tên mình, hoặc tên cả gia đình nếu đi với tư cách gia đình.
- Không nhét tiền riêng vào phong bì của quỹ để "cho gọn". Gia đình người nhận sẽ ghi một dòng cho tập thể và không biết có phần của bạn.
- Nếu gửi nhờ người đại diện mang phần riêng, nhắn trước cho họ biết và nhờ họ ghi tên bạn vào sổ của gia đình bên kia.
- Ghi vào sổ nhà mình hai thông tin: đã góp quỹ tháng đó và đã đi riêng bao nhiêu cho việc gì của ai.
- Khi chính mình có việc, nhớ ghi riêng hai dòng: phần của quỹ cơ quan và phần riêng từng người, để sau này đáp lại đúng người.
Bước cuối là phần nhiều người bỏ sót. Đến lượt nhà mình có việc, cả quỹ cơ quan lẫn vài đồng nghiệp thân gửi riêng. Nếu chỉ ghi một dòng "cơ quan mừng", sau này sẽ không biết ai đã gửi riêng để đáp lại khi họ có việc.
Cấp trên, cấp dưới và chuyện đi riêng
Phần riêng giữa cấp trên và cấp dưới là chỗ nhiều người ngại nhất. Người làm cấp dưới lo nếu không đi riêng khi sếp có việc thì bị coi là thờ ơ, còn nếu đi riêng quá tay thì lại bị đồng nghiệp nghĩ là lấy lòng. Người làm cấp trên thì băn khoăn có nên đi riêng với nhân viên không, đi rồi có tạo áp lực cho người khác phải đi theo không.
Một cách nghĩ giúp nhẹ lòng: phần quỹ chung đã là lời chào của cả tập thể, bao gồm cả quan hệ cấp trên và cấp dưới. Phần riêng chỉ nên dành cho quan hệ riêng thật sự, không dựa vào chức vụ. Nếu bạn và sếp chưa từng qua lại riêng, phần quỹ là đủ. Nếu hai người đã làm cùng nhau nhiều năm, từng đến nhà nhau, thì phần riêng xuất phát từ quan hệ đó, chức vụ không làm nó đúng hơn hay sai hơn.
Với người làm cấp trên, có một điều tế nhị nên để ý: tránh để phần riêng của mình bị biết đến như một mức chuẩn. Nếu trưởng phòng đi riêng một khoản lớn rồi kể trong phòng, nhân viên dễ thấy mình cũng phải đi theo. Phần riêng vì thế nên kín đáo, ghi vào sổ nhà mình là đủ, không cần nhắc trước tập thể. Mức đi cũng nên dựa vào sổ nghĩa tình và khả năng của nhà mình, không dựa vào vị trí trong cơ quan.
Ghi vào sổ nghĩa tình của nhà mình thế nào
Sổ nghĩa tình của gia đình thường ghi theo người. Với đồng nghiệp, nên thêm một cột hoặc một ghi chú "qua quỹ" hoặc "riêng" cho mỗi khoản. Ví dụ giả định: dòng "anh G., phòng kế hoạch, cưới, qua quỹ phòng" và một dòng khác "chị H., cùng nhóm, tang mẹ, riêng 300 nghìn, có đến viếng". Hai dòng này cho thấy rõ mối nào là mối riêng của mình.
Khoản góp quỹ hằng tháng thì không cần ghi chi tiết từng việc trong sổ gia đình, vì đã có sổ quỹ của phòng. Chỉ cần một dòng tổng mỗi năm "góp quỹ hiếu hỉ cơ quan" để biết tổng chi cho hiếu hỉ của nhà mình. Cái cần ghi kỹ là phần riêng, vì đó là phần không ai khác ghi giúp.
Khi đổi chỗ làm, sổ nghĩa tình của nhà mình vẫn giữ các dòng phần riêng với đồng nghiệp cũ. Nhiều mối quan hệ công việc kéo dài sau khi một trong hai người nghỉ, và vài năm sau khi nhận thiệp cưới con của đồng nghiệp cũ, mở sổ ra vẫn biết ngày xưa giữa hai người đã đi lại thế nào. Phần qua quỹ thì thuộc về tập thể cũ, không cần mang theo.
Câu hỏi thường gặp
Góp quỹ hiếu hỉ rồi mà không đi riêng có bị coi là thiếu tình cảm không?
Thường là không, nếu quan hệ chỉ dừng ở công việc. Quỹ chung sinh ra chính để mọi người không phải đi riêng với từng đồng nghiệp. Chỉ với những mối đã thân thiết hoặc đã từng đi riêng nhà mình, việc không đi riêng mới dễ bị để ý.
Đồng nghiệp gửi thiệp riêng thì có cần đi thêm phần riêng không?
Thiệp riêng là dấu hiệu người đó coi bạn ở mối quan hệ riêng, nên nhiều người chọn đến dự và mang phong bì riêng. Nếu không đến được, có thể gửi phong bì riêng qua người đi dự, ghi rõ tên mình để gia đình bên kia biết.
Có nên gộp tiền riêng vào phong bì của quỹ cho gọn không?
Không nên. Gia đình người nhận sẽ chỉ ghi một dòng cho tập thể, phần của bạn không ai biết. Dùng hai phong bì riêng biệt giúp cả hai bên ghi sổ đúng và sau này đáp lại đúng người.
Mức đi riêng có nên cao hơn phần quỹ chia đầu người không?
Không có quy tắc, nhưng phần riêng thường được tính độc lập với phần quỹ. Nhiều người dựa vào sổ nghĩa tình: người đó từng đi nhà mình thế nào, bao nhiêu năm trước, cộng với độ thân hiện tại và khả năng của nhà mình.
Nhà mình có việc, vừa nhận quỹ cơ quan vừa nhận phong bì riêng của đồng nghiệp thì ghi thế nào?
Ghi thành các dòng riêng: một dòng cho quỹ cơ quan hoặc phòng ban, mỗi đồng nghiệp gửi riêng một dòng với tên, phòng ban và số tiền. Cách ghi này giúp khi họ có việc, bạn biết ai cần đáp lại riêng.
Đồng nghiệp ở phòng khác có việc thì có cần đi riêng không?
Nếu cơ quan có quỹ chung toàn đơn vị đã đi thì thường không cần, trừ khi hai người có quan hệ riêng từ trước. Đi riêng với người không thân dễ làm họ ngại vì sau này phải đáp lại.